عفونت بعد از عمل کلیه؛ علائم، علت و روش درمان

بعد از عمل کلیه علائمی مثل تب، لرز، بدحال‌شدن یا درد رو به افزایش می‌توانند نشانۀ عفونت باشند و نباید نادیده گرفته شوند. البته، مقداری درد یا ناراحتی می‌تواند بخشی از دوران نقاهت باشد و لزوماً به معنی عفونت نیست.  

عفونت بعد از جراحی ممکن است محدود به بخش‌های پایین‌تر دستگاه ادراری باشد یا خود کلیه و سلامت عمومی بیمار را درگیر کند. در ادامه می‌بینیم چه علائمی می‌توانند بخشی از نقاهت باشند، چه زمانی احتمال عفونت بیشتر می‌شود و برای تشخیص و درمان چه بررسی‌هایی لازم است.

عفونت بعد از عمل کلیه چه علائمی دارد؟

تب، لرز، درد پهلو، بدحالی عمومی و تشدید علائم ادراری از مهم‌ترین نشانه‌هایی هستند که بعد از جراحی می‌توانند احتمال عفونت را مطرح کنند. در عفونت‌های شدیدتر ممکن است علائمی مانند ضعف قابل‌توجه، افزایش ضربان قلب، افت فشار یا استفراغ نیز دیده شود.

نکتۀ مهم، روند علائم است. درد یا ناراحتی‌ای که روزبه‌روز کمتر می‌شود با علائمی که بعد از چند روز شدیدتر شده و با تب یا لرز همراه‌اند، یکسان نیست.

چرا بعد از عمل کلیه عفونت ایجاد می‌شود؟

عفونت بعد از جراحی معمولاً فقط یک علت ندارد. وجود عفونت قبلی، نوع سنگ (در جراحی‌های  سنگ‌شکن)، انسداد مسیر ادرار، وجود سوند، بعضی بیماری‌های زمینه‌ای و ابزارگذاری اخیر در دستگاه ادراری می‌توانند احتمال عفونت را افزایش دهند.

۱. وجود عفونت ادراری قبل از جراحی

اگر قبل از عمل باکتری در دستگاه ادراری وجود داشته باشد، احتمال عوارض عفونی بعد از بعضی جراحی‌ها بیشتر می‌شود. به همین دلیل، بسته به نوع عمل ممکن است پزشک قبل از جراحی آزمایش یا کشت ادرار درخواست کند و در صورت وجود عفونت، ابتدا آن را درمان کند.

۲. سوند، استنت یا وسایل داخل مسیر ادرار

سوند ادراری، استنت دبل‌جی و وسایل دیگری که برای مدتی در دستگاه ادراری باقی می‌مانند می‌توانند با حضور باکتری در ادرار ارتباط داشته باشند. بااین‌حال، داشتن استنت به معنی عفونت نیست.  

۳. انسداد ادراری

انسداد مسیر ادرار اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر ادرار به‌درستی از کلیه تخلیه نشود و هم‌زمان عفونت وجود داشته باشد، ممکن است تنها مصرف آنتی‌بیوتیک کافی نباشد و مشکل تخلیۀ ادرار نیز نیاز به درمان داشته باشد.

در چنین شرایطی، پزشک ممکن است برای بررسی هیدرونفروز یا انسداد از سونوگرافی یا سایر روش‌های تصویربرداری استفاده کند.

۴. نوع سنگ کلیه و وجود باکتری در سنگ

این عامل مربوط به بیمارانی است که برای سنگ کلیه تحت درمان قرار گرفته‌اند. بعضی سنگ‌ها، به‌خصوص سنگ‌های استرووایت، با عفونت باکتریایی ارتباط دارند و ممکن است پس از شکستن سنگ، باکتری آزاد شود.  در این شرایط ممکن است فرد دچار عفونت کلیه یا پیلونفریت شود.

۵. شرایط بیمار

احتمال عفونت برای همۀ افراد یکسان نیست. دیابت، اختلال عملکرد کلیه، ضعف سیستم ایمنی، ناهنجاری‌های دستگاه ادراری، وجود سنگ، انسداد و ابزارگذاری در دستگاه ادراری می‌توانند خطر عفونت یا شدت آن را افزایش دهند.

بنابراین نمی‌توان یک درصد ثابت را به‌عنوان احتمال عفونت بعد از همۀ عمل‌های کلیه در نظر گرفت.

عفونت بعد از عمل کلیه چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک ابتدا بررسی می‌کند چه عملی انجام شده، علائم از چه زمانی شروع شده‌اند، بیمار تب یا درد دارد یا خیر، چه داروهایی مصرف می‌کند و آیا سوند، استنت یا نفروستومی دارد.

سپس بسته به شرایط ممکن است آزمایش و کشت ادرار، آزمایش خون یا تصویربرداری لازم شود.

۱. آزمایش و کشت ادرار

آزمایش ادرار می‌تواند نشانه‌های عفونت را مشخص کند. کشت ادرار نیز به شناسایی باکتری و تعیین حساسیت آن به آنتی‌بیوتیک‌ها کمک می‌کند.

نتیجۀ کشت به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که لازم باشد نوع آنتی‌بیوتیک انتخاب یا پس از شروع درمان اصلاح شود.

۲. آزمایش خون

اگر بیمار تب، لرز، ضعف یا بدحالی قابل‌توجه داشته باشد، ممکن است آزمایش خون نیز لازم شود. در موارد شدیدتر یا زمانی که احتمال انتشار عفونت مطرح است، کشت خون نیز ممکن است انجام شود.

۳. سونوگرافی یا سایر تصویربرداری‌ها

همۀ بیماران به سی‌تی‌اسکن نیاز ندارند. هدف اصلی تصویربرداری بررسی مشکلاتی مانند انسداد مسیر ادرار، هیدرونفروز یا سایر عوارض است.

سونوگرافی می‌تواند برای بررسی اولیه کافی باشد. در صورت شک به انسداد، بدحال‌بودن بیمار یا ادامۀ علائم با وجود درمان مناسب، ممکن است CT یا بررسی‌های تکمیلی نیز لازم شود.

عفونت بعد از عمل کلیه چگونه درمان می‌شود؟

درمان به شدت عفونت، وضعیت عمومی بیمار، نتیجۀ کشت، عملکرد کلیه و وجود یا نبود انسداد بستگی دارد. به همین دلیل یک روش یا داروی یکسان برای همۀ بیماران مناسب نیست.

۱. درمان با آنتی‌بیوتیک

در عفونت‌های علامت‌دار ممکن است آنتی‌بیوتیک لازم باشد. انتخاب دارو به شرایط بیمار، سابقۀ مصرف آنتی‌بیوتیک، نتایج کشت و احتمال مقاومت میکروبی بستگی دارد.

پس از آماده‌شدن کشت و آنتی‌بیوگرام، پزشک ممکن است داروی اولیه را تغییر دهد. به همین دلیل نمی‌توان برای همۀ افرادُ یک دارو را به‌عنوان «بهترین آنتی‌بیوتیک برای عفونت بعد از عمل کلیه» معرفی کرد.

۲. اگر مسیر ادرار مسدود باشد

اگر عفونت همراه با اختلال در خروج ادرار باشد، علاوه بر درمان عفونت باید علت انسداد نیز بررسی شود.

در بعضی بیماران ممکن است برای برقراری مناسب جریان ادرار از استنت یا نفروستومی استفاده شود. عفونت همراه با انسداد می‌تواند جدی‌تر از یک عفونت بدون انسداد باشد و نیاز به رسیدگی سریع‌تری دارد.

چه زمانی درمان بیمارستانی مطرح می‌شود؟

بعضی عفونت‌های خفیف با نظر پزشک به‌صورت سرپایی قابل درمان‌اند. اما در شرایطی مانند بدحالی قابل‌توجه، افت فشار، احتمال عفونت شدید، انسداد یا ناتوانی در مصرف مطمئن داروی خوراکی، ممکن است درمان بیمارستانی لازم باشد.

آیا می‌توان عفونت بعد از عمل کلیه را در خانه درمان کرد؟

روش‌های خانگی قابل به درمان عفونت نیست و جای بررسی و درمان پزشکی را نمی‌گیرند.

غذا، دمنوش یا مکمل خاصی نمی‌تواند عفونت بعد از عمل را درمان کند. استراحت و دریافت مایعات، در صورتی که پزشک برای شما محدودیت مصرف مایعات تعیین نکرده باشد، می‌توانند بخشی از مراقبت عمومی باشند؛ اما علت عفونت و احتمال وجود انسداد همچنان باید بررسی شود.

همچنین بهتر است از مصرف خودسرانۀ آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از درمان قبلی یا داروی شخص دیگری خودداری کنید. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط بیمار و در صورت امکان نتیجۀ کشت انجام شود.

چه زمانی بعد از عمل کلیه باید به پزشک مراجعه کرد؟

دستور ترخیصی که برای جراحی خود دریافت کرده‌اید در اولویت است. بااین‌حال، در موارد زیر بهتر است با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید یا برای بررسی مراجعه کنید:

• تب یا لرز؛

• درد شدید یا رو به افزایش؛

• ضعف یا بدحالی قابل‌توجه؛

• کاهش محسوس ادرار یا مشکل در دفع ادرار؛

• بدترشدن علائم پس از یک دورۀ بهبود؛

• باقی‌ماندن یا تشدید علائم با وجود درمان.

اگر همراه با عفونت احتمال انسداد مسیر ادرار وجود داشته باشد یا وضعیت عمومی بیمار رو به بدترشدن باشد، ارزیابی نباید به تأخیر بیفتد.

برای بررسی عفونت بعد از عمل چه مدارکی همراه داشته باشیم؟

اگر برای بررسی علائم بعد از جراحی مراجعه می‌کنید، بهتر است اطلاعات و مدارک مرتبط با عمل را همراه داشته باشید:

• گزارش عمل یا برگۀ ترخیص؛

• آزمایش‌های قبل و بعد از جراحی؛

• نتیجۀ کشت ادرار، در صورت انجام؛

• سونوگرافی، CT یا تصاویر قبلی؛

• نام و مقدار داروها و آنتی‌بیوتیک‌های مصرف‌شده؛

• تاریخ شروع علائم و میزان تب، در صورت وجود؛

• اطلاعات مربوط به استنت دبل‌جی، سوند یا نفروستومی.

جمع‌بندی

درد یا ناراحتی بعد از عمل کلیه همیشه به معنی عفونت نیست و بعضی علائم به نوع جراحی و روند نقاهت بستگی دارند. در مقابل، تب، لرز، حالت تهوع، استفراغ، بدحال‌شدن یا درد رو به افزایش علائمی هستند که بهتر است دقیق‌تر بررسی شوند.

در صورت شک به عفونت، آزمایش و کشت ادرار از بررسی‌های اصلی‌اند و بسته به شرایط ممکن است آزمایش خون یا تصویربرداری نیز لازم باشد. 

درمان نیز همیشه فقط مصرف آنتی‌بیوتیک نیست؛ اگر عفونت همراه با انسداد مسیر ادرار باشد، برطرف‌کردن مشکل تخلیۀ ادرار نیز می‌تواند بخشی از درمان باشد.

اگر علائم شما پس از عمل رو به تشدید است یا بعد از یک دورۀ بهبود دوباره تب، لرز یا درد ایجاد شده، بررسی توسط اورولوژیست می‌تواند مشخص کند که عفونت یا عارضۀ دیگری نیاز به ارزیابی دارد.