درمان سرطان کلیه؛ روش‌های درمان در مراحل مختلف بیماری

درمان سرطان کلیه روش‌های مختلفی دارد. در سرطان محدود به کلیه، جراحی معمولاً نقش اصلی را دارد. در مراحل پیشرفته‌تر، درمان‌هایی مانند ایمونوتراپی و درمان هدفمند اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

انتخاب روش مناسب فقط به مرحلۀ بیماری بستگی ندارد؛  محل تومور، نوع سرطان، عملکرد کلیه‌ها و حال عمومی بیمار نیز در تصمیم‌گیری نقش دارند.

در این مطلب، ابتدا روش‌های مختلف درمان سرطان کلیه را معرفی می‌کنیم؛ سپس به شما خواهیم گفت که در هر مرحله از بیماری، چه روش‌هایی کاربرد دارند. برای آگاهی از فرایند احتمالی درمان، تا انتها همراه ما باشید. 

درمان سرطان کلیه به چه روشی انجام می‌شود؟

درمان سرطان کلیه بیشتر به مرحلۀ بیماری و ویژگی‌های خود تومور بستگی دارد. 

اگر سرطان به کلیه محدود باشد، جراحی معمولاً درمان اصلی است. در بسیاری از تومورهای کوچک‌تر می‌توان فقط تومور را برداشت و بخش سالم کلیه را حفظ کرد.

برای بعضی توده‌های کوچک در بیمارانی که امکان جراحی ندارند نظارت فعال یا ابلیشن نیز ممکن است انجام شود. 

دارودرمانی بیشتر در بیماری پیشرفته کاربرد دارد؛ بااین‌حال در برخی بیماران با خطر بالاتر عود، بعد از جراحی نیز ممکن است درمان دارویی تکمیلی پیشنهاد شود. 

پرتودرمانی هم معمولاً انتخاب اول برای سرطان موضعی قابل جراحی نیست و کاربرد آن به شرایط خاص محدود می‌شود.

روش‌های درمان سرطان کلیه کدام‌اند؟

درمان از جراحی و روش‌های حفظ کلیه در بیماری موضعی شروع می‌شوند و تا درمان‌های سیستمیک در بیماری پیشرفته ادامه دارند. هر یک از این روش‌ها برای گروه مشخصی از بیماران مناسب است.

۱. جراحی سرطان کلیه

جراحی (نفرکتومی) درمان اصلی بیشتر سرطان‌های موضعی کلیه است. هدف جراحی این است که تومور به‌طور مناسب برداشته شود و هر زمان که از نظر درمان سرطان ایمن باشد، بیشترین مقدار بافت سالم کلیه حفظ شود. در ادامه روش‌های مختلف این جراحی را بررسی می‌کنیم.

نفرکتومی جزئی

در نفرکتومی جزئی، جراح تومور را همراه با مقدار محدودی از بافت اطراف خارج می‌کند و قسمت سالم کلیه باقی می‌ماند.

این روش برای بسیاری از تومورهای مرحلۀ ۱ انتخاب مهمی است؛ زیرا علاوه بر درمان تومور، مقدار بیشتری از بافت عملکردی کلیه حفظ می‌شود.

امکان انجام نفرکتومی جزئی فقط به اندازۀ تومور بستگی ندارد. محل تومور، ارتباط آن با عروق و سیستم جمع‌کنندۀ ادرار، پیچیدگی جراحی، عملکرد کلیه‌ها و شرایط عمومی شما نیز در انتخاب این روش نقش دارند.

نفرکتومی رادیکال

در نفرکتومی رادیکال، کل کلیۀ درگیر برداشته می‌شود. این روش معمولاً زمانی مطرح می‌شود که تومور بزرگ یا پیچیده باشد یا نتوان آن را با حفظ ایمن بخش سالم کلیه خارج کرد.

بنابراین تشخیص سرطان کلیه الزاماً به معنی برداشتن کامل کلیه نیست. در مقابل، حفظ کلیه نیز نباید به هر قیمتی انجام شود و انتخاب بین نفرکتومی جزئی و رادیکال باید با توجه به ویژگی‌های همان تومور صورت بگیرد.

جراحی باز یا لاپاراسکوپی

روش دسترسی با نوع جراحی متفاوت است؛ برای مثال جراحی نفرکتومی جزئی و رادیکال را می‌توان باز یا لاپاراسکوپی انجام داد. انتخاب روش به اندازه و محل تومور، پیچیدگی عمل، شرایط بیمار، امکانات مرکز و تجربۀ تیم جراحی بستگی دارد.

کم‌تهاجمی‌بودن یک روش به‌تنهایی به معنی درمان بهتر سرطان نیست. اولویت، برداشتن مناسب تومور و حفظ کلیه و عملکرد آن است.

۲. نظارت فعال

نظارت فعال یعنی توده فوری درمان نشود و با تصویربرداری‌های دوره‌ای تحت نظر قرار بگیرد. اگر تومور رشد کند، تغییر قابل‌توجهی نشان دهد یا شرایط بیمار عوض شود، می‌توان درمان را آغاز کرد.

این رویکرد بیشتر برای بعضی توده‌های کوچک، به‌ویژه در افرادی مطرح می‌شود که خطر مداخله برای آن‌ها بیشتر است یا فعلاً نیاز فوری به درمان ندارند.

نظارت فعال به معنی رهاکردن تومور نیست؛ بلکه یک برنامۀ منظم و از پیش تعیین‌شده برای کنترل آن است.

۳. اَبلیشن (Ablation) سرطان کلیه

در اَبلیشن به‌جای خارج‌کردن تومور، بافت آن با استفاده از سرما یا گرما تخریب می‌شود. این روش بیشتر برای تومورهای کوچک و بیمارانی مطرح است که به درمان نیاز دارند اما جراحی برای آن‌ها مناسب نیست.

کرایواَبلیشن (Cryoablation)

در کرایواَبلیشن از سرمای شدید برای تخریب سلول‌های تومور استفاده می‌شود. هرچه تومور بزرگتر باشد، احتمال عود موضعی پس از کرایوابلیشن بیشتر می‌شود.

اَبلیشن حرارتی

اَبلیشن حرارتی شامل روش‌هایی مانند رادیوفرکوئنسی و مایکروویو است. در این روش‌ها از انرژی حرارتی برای تخریب تومور استفاده می‌شود. پس از درمان، لازم است پاسخ تومور به این روش را با تصویربردرای بررسی کرد.

۴. دارودرمانی سرطان کلیه 

همۀ بیماران مبتلا به سرطان کلیه به دارو نیاز ندارند. دارودرمانی بیشتر در موقعیت‌های زیر مطرح می‌شود:

• در سرطان پیشرفته یا متاستاتیک؛

• در برخی بیماران با خطر بالاتر عود بعد از جراحی؛

• در بعضی انواع بافت‌شناسی خاص سرطان کلیه.

منظور از درمان دارویی سرطان کلیه فقط شیمی‌درمانی نیست. برای مثال، در RCC (شایع‌ترین نوع سرطان کلیه) ایمونوتراپی و درمان هدفمند جایگاه بسیار مهم‌تری دارند. در ادامه انواع  روش های دارویی درمان سرطان کلیه را معرفی می‌کنیم.

ایمونوتراپی سرطان کلیه

ایمونوتراپی به سیستم ایمنی کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی کند و علیه آن‌ها واکنش نشان دهد. این روش یکی از پایه‌های درمان سرطان کلیۀ پیشرفته است و ممکن است همراه با یک داروی هدفمند یا در ترکیب با داروی ایمونوتراپی دیگری استفاده شود. 

برای ایمنی‌درمانی، در موقعیت‌های مختلف از داروهای متفاوتی استفاده می‌‌شود:

• پِمبرولیزوماب (Pembrolizumab): درمان کمکی بعد از جراحی برای بعضی بیمارانی که خطر بازگشت بیماری در آن‌ها بالاتر است 

• مهارکننده‌های نقاط کنترلی ایمنی: مهم‌ترین داروی ایمنی‌درمانیدر درمان سرطان کلیۀ RCC 

درمان هدفمند سرطان کلیه

درمان‌های هدفمند روی آن دسته از مسیر پیام‌رسانی سلولی اثر می‌گذارند که به رشد تومور یا تشکیل عروق خونی تغذیه‌کنندۀ آن کمک می‌کنند.

درمان هدفمند بیشتر برای بیماری پیشرفته استفاده می‌شود و گاهی آن را با ایمونوتراپی نیز ترکیب می‌کنند.

آیا سرطان کلیه شیمی‌درمانی می‌شود؟

نوع شایع سرطان کلیه (RCC) معمولاً پاسخ مناسبی به شیمی‌درمانی کلاسیک نمی‌دهد. به همین دلیل شیمی‌درمانی درمان اصلی بیشتر سرطان‌های سلول کلیوی نیست و در بیماری پیشرفته معمولاً ایمونوتراپی و درمان هدفمند کاربرد بیشتری دارند.

برخی انواع نادر سرطان کلیه، از جمله کارسینوم مجاری جمع‌کننده و کارسینوم مدولاری کلیه، رفتار متفاوتی دارند و ممکن است شیمی‌درمانی در درمان آن‌ها نقش داشته باشد.

۵. پرتودرمانی

در بیماری که امکان جراحی دارد، پرتودرمانی معمولاً درمان اصلی RCC موضعی نیست. اما ممکن است در ۲ گروه از مبتلایان به سرطان کلیه و با ۲ هدف متفاوت انجام شود:

1. بیماران مبتلا به سرطان کلیۀ متاستاتیک: برای کنترل بعضی متاستازها یا کاهش علائمی مانند درد 

2. برخی بیماران مبتلا به سرطان موضعی که امکان انجام جراحی ندارند:‌ انجام پرتودرمانی دقیق و متمرکز بر تومور (اِستریوتاکتیک-Stereotactic)، با هدف از بین بردن سلول‌های سرطانی یا متوقف‌کردن رشد توده با حداقل آسیب به بافت سالم، 

درمان سرطان کلیه در طب سنتی امکان‌پذیر است؟

شواهد علمی قابل‌اعتمادی وجود ندارد که نشان دهد گیاه دارویی، دمنوش، رژیم غذایی یا مکمل می‌تواند سرطان کلیه را از بین ببرد یا جایگزین درمان‌های استاندارد سرطان شود.

اتکا به درمان سرطان کلیه در طب سنتی به‌جای درمان پزشکی ممکن است باعث تأخیر در شروع یک درمان مؤثر شود. همچنین بعضی مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی می‌توانند با داروهای سرطان تداخل داشته باشند.

اگر هنگام درمان سرطان مکمل یا داروی گیاهی مصرف می‌کنید، بهتر است نام و مقدار مصرف آن را به تیم درمان اطلاع دهید.

درمان سرطان کلیه در هر مرحله چگونه است؟

مرحله یا اِستِیج (Stage) نشان می‌دهد سرطان چقدر گسترش پیدا کرده است و یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کنندۀ مسیر درمان محسوب می‌شود. جدول زیر تصویر کلی درمان در مراحل مختلف را نشان می‌دهد.

۱. درمان سرطان کلیه مرحلۀ ۱

در مرحلۀ ۱، تومور حداکثر ۷ سانتی‌متر است و داخل کلیه قرار دارد. در این زمان جراحی معمولاً درمان اصلی است و از بین روش‌های جراحی، نفرکتومی جزئی برای حفظ بخش سالم کلیه اولویت دارد.

اگر حفظ ایمن کلیه ممکن نباشد، نفرکتومی رادیکال می‌تواند انجام شود. در بعضی بیماران دارای توده‌های کوچک نیز نظارت فعال یا اَبلیشن نیز قابل بررسی است.

۲. درمان سرطان کلیه مرحلۀ ۲

در مرحلۀ ۲، تومور بیش از ۷ سانتی‌متر؛ اما همچنان به کلیه محدود است.

جراحی همچنان درمان اصلی است و نفرکتومی رادیکال در بسیاری از این بیماران مطرح می‌شود. بااین‌حال، در برخی شرایط مانند وجود یک کلیه یا بیماری مزمن کلیه، امکان حفظ بخشی از کلیه نیز می‌تواند بررسی شود.

در بعضی بیماران مبتلا به سرطان کلیۀ پرخطر، بعد از جراحی احتمال استفاده از درمان کمکی نیز ممکن است.

۳. درمان سرطان کلیه مرحلۀ ۳

در مرحلۀ ۳، سرطان ممکن است به عروق بزرگ، بافت‌های اطراف یا غدد لنفاوی منطقه‌ای گسترش پیدا کرده باشد.

اگر تومور قابل برداشت باشد، جراحی همچنان نقش اصلی دارد. بعد از عمل و بررسی گزارش پاتولوژی، در بعضی بیماران پرخطر درمان کمکی با پِمبرولیزوماب (Pembrolizumab) نیز انجام می‌شود.

۴. درمان سرطان کلیه مرحلۀ ۴

مرحله ۴ می‌تواند شامل گسترش وسیع موضعی یا انتشار سرطان به اندام‌های دوردست باشد. در درمان سرطان کلیه متاستاتیک، درمان‌های سیستمیک مانند ایمونوتراپی و درمان هدفمند معمولاً نقش اصلی‌تری پیدا می‌کنند.

جراحی کلیه در همۀ بیماران متاستاتیک به‌طور روتین انجام نمی‌شود و ممکن است درمان دارویی ابتدا شروع شود. جراحی، ابلیشن یا پرتودرمانی برای تومور اصلی یا متاستازها نیز در بعضی بیماران کاربرد دارد.

بعد از درمان سرطان کلیه چه پیگیری‌هایی لازم است؟

پیگیری پس از درمان برای همۀ بیماران یکسان نیست و براساس خطر بازگشت بیماری تنظیم می‌شود.

در برنامۀ پیگیری ممکن است موارد زیر بررسی شوند:

• تصویربرداری دوره‌ای از قفسۀ سینه و شکم؛

• احتمال عود موضعی یا متاستاز؛

• عملکرد کلیه؛

• فشار خون و عوامل قلبی‌عروقی؛

• علائم جدید یا عوارض درمان.

اگر بخشی یا تمام یک کلیه برداشته شده باشد، مراقبت از عملکرد کلیۀ باقی‌مانده نیز بخشی از پیگیری بلندمدت است.

بررسی‌ها و آزمایش‌های قبل از درمان سرطان کلیه

برای انتخاب درمان، معمولاً اطلاعات تصویربرداری، آزمایش‌ها و شرایط بالینی در کنار هم بررسی می‌شوند.

• CT چندمرحله‌ای با مادۀ حاجب: برای بررسی تومور، کلیۀ مقابل، عروق، غدد لنفاوی و احتمال گسترش بیماری؛

• MRI: برای ارزیابی دقیق‌تر درگیری وریدی یا در شرایطی که CT با مادۀ حاجب مناسب نیست؛

• آزمایش عملکرد کلیه: مانند کراتینین و برآورد GFR؛

• پاتولوژی یا بیوپسی در موارد لازم: بیوپسی برای همۀ بیمارانی که مستقیماً جراحی می‌شوند ضروری نیست، اما قبل از اَبلیشن یا شروع درمان سیستمیک اهمیت دارد؛

• وضعیت عمومی بیمار: بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و توانایی تحمل درمان نیز بر انتخاب روش اثر دارند.

چه زمانی باید برای درمان سرطان کلیه به متخصص مراجعه کرد؟

اگر در سونوگرافی، CT یا MRI توده‌ای مشکوک در کلیه دیده شده یا تشخیص سرطان کلیه مطرح شده است، بهتر است زودتر برای بررسی توده یا شروع درمان اقدام کنید.

اگر در حال دریافت درمان دارویی هستید، علائم جدید یا شدید نیز باید به تیم درمان اطلاع داده شوند؛ چون بعضی عوارض ایمونوتراپی یا درمان هدفمند نیاز به بررسی زودهنگام دارند.

پس از جراحی نیز تب، خونریزی قابل‌توجه، درد رو به افزایش یا کاهش واضح ادرار نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

جمع‌بندی

برای درمان سرطان کلیه یک روش یا فرایند ثابت برای همۀ بیماران وجود ندارد. انتخاب روش‌های درمان براساس مرحلۀ بیماری، نوع تومور، عملکرد کلیه‌ها و امکان حفظ بافت سالم انجام می‌شود. 

در سرطان محدود به کلیه، جراحی معمولاً انتخاب اصلی است. اگر ویژگی‌های تومور اجازه دهد، نفرکتومی جزئی می‌تواند ضمن برداشتن سرطان، بخش سالم کلیه را حفظ کند. نظارت فعال و اَبلیشن نیز برای بعضی توده‌های کوچک و بیمارانی که امکان جراحی ندارند کاربردی است.

در مراحل پیشرفته‌تر، ایمونوتراپی و درمان هدفمند اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ اما شیمی‌درمانی برای اغلب سرطان‌های کلیه کاربردی نیست.  

اگر با تودۀ مشکوک یا تشخیص سرطان مواجه شده‌اید، توصیه می‌کنیم زودتر برای بررسی یا شروع درمان اقدام کنید. با اقدام به‌موقع، احتمال درمان، مدیریت موفق و حفظ کلیه را بیشتر می‌شود. 

اگر در مشهد هستید، می‌‌توانید همین الان، از بالای صفحۀ برای ویزیت متخصص بیماری‌های کلیه نوبت بگیرید.