متخصصان طب سنتی گیاهان متعددی مثل بابونه، دماسبی، تخم شوید و… را بهعنوان داروی گیاهی برای مثانه بیشفعال معرفی میکنند؛ اما در دنیای علم اثرگذاری این گیاهان اثبات نشده است.
افراد بسیاری بهخاطر ترس از مراجعه به پزشک و تشخیص و درمان دقیق، به دنبال راهکارهای طبیعی برای حل عوارض آزاردهندهای مثل تکرر و فوریت ادرار هستند؛ اما گیاهان دارویی متاسفانه این مشکلات را برطرف نمیکنند.
در این مقاله تصمیم داریم انواع داروی گیاهی برای مثانه بیش فعال و میزاناثرگذاری آنها را با دید علمی بررسی کنیم و داروهای موثر و علمی برای این مشکل معرفی کنیم. همراه ما باشید.
مثانۀ بیشفعال چیست؟
مثانۀ بیشفعال سندرمی است که افراد درگیر با آن، بهطور ناگهانی و مکرر، احساس میکنند که نیاز به ادرار کردن دارند، حتی اگر حجم ادرار زیاد نباشد. این مشکل میتواند باعث بیدار شدنهای پیدرپی در شب، اضطراب و محدودیت در فعالیتهای روزمره شود.
این سندروم باعث انقباض غیرارادی و عضلات مثانه میشود؛ درنتیجه فرد نیاز شدید و ناگهانی به ادرار کردن پیدا می کند که به آن «فوریت ادراری» میگویند. بیاختیاری ادرار یا نشت غیرارادی ادرار، یکی دیگر از پیامدهای این سندرم است.
داروی گیاهی برای مثانۀ بیشفعال چیست؟
در این بخش، به چند داروی گیاهی مثل بابونه، گیاه دماسبی، تخم شوید و تخم کدو اشاره میکنیم که در منابع طب سنتی بهعنوان راهکاری برای کاهش علائم مثانۀ بیشفعال معرفی میشوند. دقت داشته باشید که بررسیهای علمی نشان میدهد شواهد معتبر و قابل اتکایی برای تأیید اثرگذاری این گیاهان در درمان سندرم مثانۀ بیشفعال وجود ندارد.
متخصصان اورولوژی تأکید میکنند که این اختلال، یک بیماری مشخص با مکانیسمهای شناختهشده است و درمان مؤثر آن نیازمند استفاده از روشهای علمی تأییدشده است.
۱. دمنوش بابونه
از دیدگاه طب سنتی، بابونه، خاصیت ضدالتهابی و آرامبخش دارد و نوشیدن دمنوش آن میتواند به کاهش تحریکپذیری عضلات مثانه و شل شدن و آرام شدن این عضلات کمک کند. درنتیجه، احساس فوریت در دفع ادرار را کاهش میدهد و برای مدیریت بیاختیاری ادرار استفاده میشود.
مطابق طب سنتی، مصرف بابونه در بهبود کیفیت خواب و کاهش بیدار شدنهای شبانه برای ادرار مؤثر است و بههمیندلیل، از آن بهعنوان داروی گیاهی برای مثانۀ بیشفعال استفاده میکنند.
دقت داشته باشید که تاکنون هیچ مطالعۀ جامع و معتبری دربارۀ اثر درمانبخش دمنوش بابونه روی مثانۀ بیشفعال منتشر نشده است و این درمان گیاهی، علمی و مطمئن نیست. بههمیندلیل متخصصان اورولوژی، مصرف آن را به مراجعان و بیماران خود توصیه نمیکنند.
۲. گیاه دماسبی
مطابق طب سنتی، گیاه دماسبی برای تقویت عضلات دستگاه ادراری مناسب است و میتواند به کاهش تحریکپذیری عضلات مثانه کمک کند. در طب سنتی، مصرف گیاه دماسبی، با افزایش کشسانی مثانه در افزایش حجم مثانه نقش دارد. بنابراین به بهبود کنترل ادرار در بیماران مبتلا به مثانۀ بیشفعال کمک میکند. و بهعنوان یک داروی گیاهی برای رفع تکرر ادرار شناخته میشود.
از طرف دیگر این گیاه را دارای خواص ادرارآور ملایم میدانند و معتقدند به بهبود عملکرد کلی سیستم ادراری کمک میکند. دقت داشته باشید که خواصی که برای این گیاه بیان میکنند، ضد و نقیض است.
نکتهای که دربارۀ گیاه دماسبی وجود دارد، این است که هیچ پشتوانۀ علمی معتبر و جامع پزشکی در مورد اثربخشی این گیاه، در دست نیست و هنوز پژوهشگران و متخصصان، خاصیت درمانی این گیاه را به اثبات نرساندهاند.
۳. تخم شوید
یکی دیگر از داروهای طب سنتی برای مثانۀ بیشفعال، تخم شوید است. در طب سنتی از این ماده برای مشکلات گوارشی و ادراری استفاده میشود. از دیدگاه طب سنتی، ترکیبات موجود در تخم شوید خاصیت ضداسپاسم دارند و میتوانند انقباضات غیرارادی مثانه را کاهش دهند؛ بههمیندلیل از این ماده بهعنوان داروی گیاهی برای تکرر ادرار استفاده میکنند.
در دستورالعملهای طب سنتی از دمنوش تخم شوید برای کاهش فوریت و تکرر ادرار استفاده میشود. از دیدگاه آنها مصرف منظم دمنوش تخم شوید میتواند به مرور زمان به تسکین علائم مثانۀ بیشفعال کمک کند. برای تهیۀ دمنوش، یک قاشق چایخوری تخم شوید را در یک فنجان آب جوش میریزند و پس از 10 دقیقه، آن را صاف و میل میکنند.
متأسفانه مطالعات و پژوهشهای جامع پزشکی، مفید و کارساز بودن تخم شوید برای درمان تکرر ادرار را به اثبات نرساندهاند و نمیتوان گفت که این ماده، داروی گیاهی برای مثانۀ بیشفعال است. اورولوژیستها نیز بهدلیل نبودن شواهد علمی کافی و معتبر، مصرف تخم شوید را برای تسکین مثانۀ بیشفعال به مراجعان و بیماران توصیه و تجویز نمیکنند.
4. تخم کدو
یکی دیگر از پیشنهادهای طب سنتی برای کاهش علائم تکرر ادرار و مثانۀ بیشفعال، مصرف روزانۀ چند قاشق تخم کدو بهصورت خام یا بوداده است. تخم کدو سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 و آنتیاکسیدان است که خاصیت ضدالتهابی دارند.
مانند موارد دیگری که بررسی کردیم، این ادعا پشتوانۀ علمی و پژوهشی معتبر و مطمئن ندارد. بههمیندلیل متخصصان اورولوژی، استفاده از آن را توصیه نمیکنند.
داروهای معتبر و مؤثر برای مثانۀ بیشفعال
در این بخش از مقاله تصمیم داریم ۲ گروه از داروهای معتبر و مؤثری را معرفی که متخصصان اورولوژی برای درمان مثانۀ بیشفعال و کاهش علائم آن تجویز میکنند. انتخاب بین این دو گروه دارو برای مثانۀ بیشفعال، به شرایط فردی (سن، بیماریهای همراه، فشار خون و تحمل عوارض جانبی) و در دسترس بودن داروها در بازار بستگی دارد.
۱. داروهای آنتیکولینِرژیک (Anticholinergic)
این دسته از داروها، قدیمیترین و رایجترین گروه برای درمان مثانه بیشفعال هستند و عملکرد یک پیامرسان عصبی به نام استیلکولین را مسدود میکنند.
استیلکولین، مسئول ارسال سیگنالهایی به عضلات مثانه است که باعث انقباض آنها میشود. با مهار این سیگنالها، عضلات مثانه آرام میمانند و میتوانند حجم بیشتری از ادرار را در خود نگه دارند. این کار به کاهش تکرر ادرار، فوریت و بیاختیاری ادراری کمک میکند. این داروها روی گیرندههای موسکارینی مثانه (M2 و M3) هم تأثیر میگذارند.
اُکسیبوتینین (Oxybutynin)، تولتِرودین (Tolterodine)، سولیفِناسین (Solifenacin)، داریفِناسین (Darifenacin) و فِسوتِرودین (Fesoterodine)، برخی از داروهای شناختهشده در این گروه از داروهای مؤثر مثانۀ بیشفعال هستند.
البته این داروها یک سری عوارض جانبی احتمالی هم دارند که از جملۀ آنها میتوان به خشکی دهان، یبوست، تاری دید و گاهی گیجی یا خوابآلودگی اشاره کرد.
۲. داروهای آگونیست بتا-۳ (Beta-3 adrenergic agonists)
این دسته از داروها جدیدتر هستند و با مکانیسم متفاوتی عمل میکنند. آگونیستهای بِتا-3 با فعال کردن گیرندههای بتا-3 موجود در عضلات مثانه، باعث شل شدن آنها میشوند. این شل شدن به مثانه اجازه میدهد تا هنگام پر شدن، آرامتر بماند و ظرفیت نگهداری ادرار را افزایش دهد. این داروها بهطور کلی عوارض جانبی کمتری نسبت به آنتیکولینرژیکها دارند.
تنها داروی تأییدشده در این گروه، میرابِگرون (Mirabegron) است. از شایعترین عوارض جانبی میرابگرون میتوان به افزایش فشار خون، سردرد و عفونت مجاری ادراری اشاره کرد؛ هرچند این عوارض کمتر از عوارض داروهای آنتیکولینرژیک مشاهده میشود.
در بسیاری از بیماران، اگر تغییر سبک زندگی و تمرینات کف لگن کافی نباشد، این داروها میتوانند کارساز باشند.
چه زمانی باید برای درمان مثانۀ بیشفعال به پزشک مراجعه کنیم؟
درصورت مشاهدۀ علائم زیر یا قرار گرفتن در شرایطی که در ادامه بیان میکنیم، بهتر است برای درمان علائم مثانۀ بیشفعال به پزشک متخصص اورولوژی مراجعه کنید:
- اگر تکرر ادرار، فوریت ادراری یا بیاختیاری ادرار بر خواب، فعالیتهای اجتماعی، شغل یا روابط شما تأثیر منفی گذاشته است.
- اگر راهکارهایی مانند کاهش مصرف کافئین و مدیریت مصرف مایعات، علائم مثانۀ بیشفعال در شما را به میزان قابل توجهی کاهش نداده است.
- اگر این علائم بهصورت ناگهانی ظاهر شده یا شدت آنها به سرعت افزایش یافته است.
جمعبندی
در این مقاله دربارۀ انواع داروی گیاهی برای مثانۀ بیشفعال صحبت کردیم. توضیح دادیم اثربخشی این داروهای گیاهی هنوز اثبات نشده است و شواهد علمی کافی ندارد. بنابراین نمیتوان آنها را بهعنوان روشهای درمان قطعی مثانۀ بیشفعال معرفی کرد.
درصورتیکه دچار تکرر ادرار یا بیاختیاری ادرار هستید، بهتر است برای تشخیص علت و اقدامات درمانی لازم به متخصص اورولوژی مراجعه کنید و از داروهای تخصصی استفاده کنید.
