درمان عفونت مثانه با دارو و روش‌های خانگی

درمان عفونت مثانه (سیستیت حاد) با ترکیبی از روش‌ دارویی و سبک زندگی مناسب انجام می‌شود. در کنار آن، روش‌های درمان خانگی مانند نوشیدن آب فراوان نیز در روند درمان کمک‌کننده است.

در افراد مختلف، بسته به جنسیت، بارداری، سابقه و شدت بیماری، پزشک دارو و طول درمان متفاوتی تجویز می‌کند. در عفونت‌های ساده ممکن است داروهایی مانند نیتروفورانتوئین یا فسفومایسین را برای یک دوره کوتاه تجویز شود؛ اما در‌صورتی که عفونت مقاوم باشد یا گروه‌های حساس مانند مردان، زنان باردار و کودکان را درگیر کرده باشد، روش درمان متفاوت خواهد بود. 

برای آشنایی با انواع داروهای عفونت مثانه، آگاهی از زمان مراجعه به پزشک و پیشگیری از عوارض بیماری ادامه مطلب را از دست ندهید.

سیستیت چیست و چه انواعی دارد؟

سیستیت به معنی التهاب مثانه است و می‌تواند عامل عفونی یا غیر‌عفونی داشته باشد. این بیماری براساس عامل ایجاد‌کننده، به ۲ گروه تقسیم می‌شود:

1. سیستیت مزمن (غیر عفونی): التهاب طولانی‌مدت و مزمن در دیواره‌های مثانه که اغلب علت مشخصی ندارد؛
2. سیستیت حاد (عفونی): یک عفونت ناگهانی و معمولاً باکتریایی مثانه که کوتاه‌مدت است.

در اغلب موارد، التهاب مثانه از نوع عفونی است. 

سیستیت حاد یا عفونت مثانه چیست؟

عفونت مثانه، که در پزشکی به آن سیستیت حاد گفته می‌شود، از عفونت‌های شایع دستگاه ادراری است. این عفونت اغلب در اثر ورود باکتری اشریشیا کلی (E. Coli) به دستگاه ادراری ایجاد می‌شود. این باکتری با چسبیدن با سلول‌های دیوارۀ مثانه و همینطور تحریک عصب حسی، باعث عفونت، التهاب ، فوریت ادرار و درد می‌شود. 

شناخت علائم عفونت مثانه و توجه به آن ضروری است؛ زیرا اگر درمان نشود، ممکن است عامل عفونت از راه حالب‌ها به کلیه برسد (عفونت کلیه – Pyelonephritis) که عارضه‌ای جدی و خطرناک است. 

علائم و نشانه‌های عفونت مثانه

شناخت علائم عفونت مثانه اولین قدم برای درمان به‌موقع  و پیش‌گیری از مشکلات جدی‌تر است. این نشانه‌ها معمولاً ناگهان ظاهر می‌شوند و ممکن است خفیف یا شدید باشند.

شایع‌ترین علائم عفونت حاد مثانه عبارت‌اند از:

• سوزش یا درد هنگام ادرار کردن؛
• تکرر و فوریت در ادرار؛
• تکرر ادرار شبانه؛
• کدر یا تیره شدن رنگ ادرار؛
• بوی بد ادرار؛
• وجود خون در ادرار؛
• درد یا فشار در ناحیه زیر شکم؛
• احساس ناخوشی عمومی و خستگی.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

علائم در گروه‌های خاص

علاوه‌بر علائم شایع، کودکان و افراد سالمند ممکن است علائم دیگری را نیز تجربه کنند.

• در کودکان خردسال: علائم ممکن است عمومی‌تر باشد، مانند تب بی‌دلیل، بی‌قراری، کاهش اشتها یا شب‌ادراری جدید.
• در افراد سالمند: عفونت مثانه می‌تواند با علائم غیرمعمولی مانند گیجی، سردرگمی ناگهانی یا تغییرات رفتاری بروز کند و لزوماً با علائم ادراری همراه نباشد.

تفاوت علائم در زنان و مردان

علائم عفونت مثانه در هر دو گروه یکسان است؛ اما اگر با بیماری زمینه‌ای همراه باشد، فرد علائم دیگری را نیز تجربه می‌کند.

«مردان معمولاْ به دلیل مشکلات زمینه‌ای مثل عفونت پروستات دچار عفونت مثانه می‌‌شوند» و علاوه‌بر علائم سیستیت حاد، علائم بیماری زمینه‌ای را نیز تجربه‌ می‌کنند. در ادامه علت این تفاوت را بیشتر توضیح خواهیم داد.

علت‌های شایع عفونت مثانه

عامل اصلی عفونت مثانه باکتری اشریشیا کلی (Escherichia coli – E. coli) است که به‌طور طبیعی در روده زندگی می‌کند. عفونت مثانه یا سیستیت حاد معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌ها از رودۀ بزرگ (مقعد) وارد مجرای ادرار شوند و خود را به مثانه برسانند. برخی شرایط و عوامل خطر، احتمال ورود آن‌ها به مثانه و ایجاد عفونت ادراری را افزایش می‌دهند. مهم‌ترین این عوامل عبارت‌اند از:

• رابطه جنسی مقعدی: این نوع رابطۀ جنسی باعث انتقال باکتری به مجرای ادرار می‌شود.
• روش اشتباه پاک کردن: پاک کردن از مقعد به جلو باکتری‌ها را به مجرای ادرار منتقل می‌کند.
• یائسگی: در این دوره، کاهش استروژن دفاع طبیعی واژن را در برابر باکتری‌ها تضعیف می‌کند.
• تخلیۀ ناقص مثانه: باقی ماندن ادرار در مثانه (مثلاً به دلیل بزرگی پروستات) محیطی برای رشد باکتری فراهم می‌کند.
• سوند ادراری (کاتتر): سوند یک مسیر مستقیم برای ورود باکتری به مثانه است.
• اسپرم‌کش‌ها: این مواد تعادل باکتری‌های مفید را به هم زده و خطر عفونت را افزایش می‌دهند.
• بیماری‌های زمینه‌ای: دیابت یا ضعف سیستم ایمنی فرد را مستعد عفونت می‌کند.

تفاوت علت سیستیت حاد در زنان و مردان

زنان اغلب به دلیل ورود باکتری به مجرای ادرار دچار عفونت مثانه می‌شوند. در این گروه به دلیل کوتاهی مجرای ادرار و نزدیک بودن آن به مقعد، باکتری‌ها آسان‌تر مثانه را آلوده می‌کنند. 

درمقابل، مردان مجرای ادرار طولانی‌تری دارند که حاوی ترشحات پروستات است. این ترشحات خاصیت ضدباکتریایی دارد؛ به‌همین‌دلیل در این گروه، احتمال رسیدن باکتری به دستگاه ادراری مردان و ایجاد عفونت کمتر است. در مردان، عفونت مثانه اغلب به دلیل مشکلات زمینه‌ای مانند پروستاتیت (التهاب پروستات) یا عفونت سنگ‌های ادراری اتفاق می‌افتد.

نقش سبک زندگی و بهداشت فردی

با رعایت چند نکته ساده در سبک زندگی و بهداشت فردی، می‌توانید تا حد زیادی از ابتلا به عفونت مثانۀ مکرر در امان باشید:

• ادرار پس از رابطۀ جنسی: با این کار باکتری‌های احتمالی از مجرای ادرار خارج می‌شوند.
• مصرف مایعات:‌ نوشیدن آب فراوان با افزایش دفعات ادرار، دستگاه ادراری شما را به طور طبیعی پاک‌سازی می کند.
• نگه نداشتن ادرار: برای تخلیه کامل مثانه وقت بگذارید تا در مثانه محیطی برای رشد و تکثیر باکتری ایجاد نشود.
• خشک و تمیز نگه داشتن ناحیۀ تناسلی: نواربهداشتی و پوشک را زود‌به‌زود عوض کنید.
• پاک کردن مناسب ناحیۀ تناسلی: همیشه ناحیۀ تناسلی خود را از جلو به عقب پاک کنید تا باکتری‌های مقعد به مجرای ادرار منتقل نشوند.

روش‌های درمان دارویی عفونت مثانه

آنتی‌بیوتیک‌ها داروی اصلی عفونت مثانه‌اند؛ البته ممکن است پزشک برای تسکین درد مسکن‌هایی مثل استامینوفن یا ایبوپروفن (Ibuprofen) نیز تجویز کند. انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب و مدت مصرف به عوامل مختلفی بستگی دارد. مثل: 

• جنسیت؛
• سن؛
• شدت و گستردگی عفونت؛
• نتیجۀ آزمایش کشت ادرار و مقدار حساسیت باکتری به دارو.

با‌توجه‌به حساسیت‌هایی که در انتخاب و تجویز آنتی‌بیوتیک وجود دارد، بهتر است آن‌ها را خودسرانه مصرف نکنید تا مقاومت دارویی ایجاد نشود و بیماری به‌موقع کنترل و درمان شود.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

فسفومایسین (Fosfomycin)

این آنتی‌بیوتیک یک گزینه درمانی بسیار مفید است است که دورۀ درمان کوتاهی دارد و فقط یک بار (یک ساشه) مصرف می‌شود. فسفومایسین یکی از دارو‌های مرحلۀ دوم درمان است و پس از بی‌جواب بودن سایر آنتی‌بیوتیک‌ها، برای زنان غیر باردار تجویز می‌شود.

نیتروفورانتوئین (Nitrofurantoin)

این آنتی‌بیوتیک یکی از اولین گزینه‌هایی است که برای درمان عفونت مثانه تجویز می‌شود و با توجه به ساده یا مقاوم بودن عفونت، مدت مصرف آن متفاوت خواهد بود. این دارو مانع تکثیر باکتری می‌شود و عفونت را مهار می‌کند. مصرف این دارو در روز‌های نزدیک به زایمان برای جنین خطرناک است و فقط در صورتی تجویز می‌شود که مزایای درمانی آن نسبت به خطراتش کمتر باشد.

تری‌متوپریم (Trimethoprim)

تری‌متوپریم یکی دیگر از آنتی‌بیوتیک‌هایی است که برای درمان عفونت‌ مثانۀ ساده و مقاوم استفاده می‌شود. این دارو در گروه‌های مختلف مانند مردان، کودکان، زنان غیرباردار کاربرد دارد؛ اما در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. 

آموکسی‌سیلین (Amoxicillin)

آموکسی‌سیلین یک آنتی‌بیوتیک بسیار شناخته‌شده از خانواده پنی‌سیلین‌هاست که به عنوان انتخاب دوم کاربرد دارد. مهم‌ترین نکته دربارۀ این دارو این است که باکتری E. coli در برابر آن مقاومت بالایی دارد. 

به دلیل مقاومت دارویی، آموکسی‌سیلین فقط در صورتی باید مصرف شود که حساسیت باکتری به دارو طی آزمایش کشت ادرار تایید شده باشد. این آنتی‌بیوتیک برای زنان باردار و کودکان نیز ایمن است.

سِفالکسین (Cefalexin)

این دارو نیز مانند آموکسی‌سیلین، یک انتخاب درمانی دوم و جایگزین است. یعنی زمانی تجویز می‌شود که داروهای خط اول به دلیل مقاومت باکتری یا منع مصرف قابل استفاده نباشند. سفالکسین به دلیل ایمنی بالا، یکی از گزینه‌های رایج برای درمان عفونت مثانه در زنان باردار و کودکان است.

درمان خانگی عفونت مثانه

در طب سنتی روش‌هایی برای درمان خانگی عفونت مثانه پیشنهاد شده است؛ اما دقت کنید که «این گزینه‌ها باعث درمان قطعی عفونت مثانه نمی‌شوند و در بهترین حالت مکملی در کنار تجویز‌های پزشک‌اند». برخی از این موارد عبارت‌اند از: 

• آب‌درمانی؛
• نوشیدن سرکه سیب رقیق‌شده؛
• محصولات خوراکی برپایۀ میوۀ کرَن‌بِری (Cranberry)؛
• نوشیدن محلول آب و جوش شیرین.

میان این گزینه‌ها، تنها مصرف آب فراوان است که برای پاکسازی طبیعی مثانه توصیه می‌شود. طبق راهنمای سازمان ملی بهداشت و مراقبت‌های عالی: «هیچ مدرک علمی و موثقی تا کنون اثربخشی مواردی مثل کرَن‌بِری، سرکۀ سیب یا جوش‌شیرین را ثابت نکرده است.»

درمان عفونت مثانه در زنان و مردان

درمان عفونت مثانه بر اساس شرایط و جنسیت بیمار متفاوت است:

• در مردان، این عفونت نادر و تقریباً همیشه مقاوم است، زیرا اغلب به‌دلیل یک مشکل زمینه‌ای (مانند مشکلات پروستات) ایجاد می‌شود؛ به همین دلیل دورۀ درمان آن‌ها همیشه طولانی‌تر (مثلاً ۷ روزه) است.

• در زنان، عفونت مثانه بسیار شایع و معمولاً ساده است و با یک دوره درمانی کوتاه (مثلاً ۳ روزه) درمان می‌شود

درمان عفونت مثانه در زنان باردار

در دوران بارداری حتی عفونت مثانۀ بی‌علامت برای سلامت مادر و جنین خطرناک است. درمان آن نیز مانند مردان، طی یک دورۀ آنتی‌بیوتیک حداقل ۷ روزه (با داروهای ایمن در بارداری) انجام می‌شود.

دلیل فوریت درمان عفونت مثانه در زنان

در دوران بارداری تغییراتی در آناتومی و سطح هورمون‌های بدن اتفاق می‌افتند که می‌تواند باعث گسترش عفونت در دستگاه ادراری شود:

1. افزایش پروژسترون باعث شل شدن عضلات مثانه می‌شود: در نتیجۀ این تغییرات، مثانه نمی‌تواند فشار کافی را برای برای تخلیۀ کامل ادرار ایجاد کند. در این شرایط، محیط مثانه محیط مناسبی برای تکثیر باکتری خواهد شد.
2. فشار ناشی از بزرگی رحم می‌تواند باعث برگشت ادرار به حالب شود: بازگشت ادرار از مثانه می‌‌تواند باکتری‌ها را به دستگاه ادراری فوقانی (کلیه‌ها) برساند.

باتوجه‌به‌ این شرایط در زنان باردار، بیماری حتی قبل از اینکه فرصت بروز علائم را پیدا کند، می‌تواند کل دستگاه ادراری را درگیر کند. 

عوارض تاخیر در تشخیص و درمان عفونت مثانه در بارداری

درمان نکردن سیستیت حاد در بارداری می‌تواند منجر به عوارض جدی شود، از جمله:

• عفونت کلیه (پیلونفریت)؛
• زایمان زودرس؛
• وزن کم نوزاد هنگام تولد؛
• عفونت خون در مادر (Sepsis).

غربالگری و درمان این بیماری، حتی در حالت بدون علامت، بخش مهمی از مراقبت‌های دوران بارداری است. 

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

نکات ویژه برای کودکان

احتمال اینکه کودکان در اثر سیستیت حاد دچار آسیب کلیوی شوند بیشتر از بزرگسالان است. از سوی دیگر علایم عفونت مثانه در این گروه سنی گاهی با بزرگسالان متفاوت است و می‌تواند شامل مواردی مثل بی‌اشتهایی، استفراغ یا عادت جدید شب‌ادراری باشد.

پزشکان عفونت مثانۀ کودکان را مقاوم و جدی در نظر می‌گیرند تا از هرگونه آسیب دائمی به کلیه‌ها جلوگیری شود. درمان حتماً باید تحت نظر پزشک و با مصرف کامل دورۀ آنتی‌بیوتیک تجویزشده انجام شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

طبق مطلبی که سازمان خدمات بهداشت ملی بریتانیا (NHS) دربارۀ عفونت مثانه منتشر کرده است،  درصورت تجربۀ هرکدام از شرایط زیر باید به پزشک مراجعه کنید:

• علائم سیستیت ظرف ۳ روز برطرف نشده است؛
• علائم پس از درمان با آنتی‌بیوتیک از بین نرفته است؛
• علائم شدید دارید، مانند درد شدید در پایین شکم؛
• به طور مکرر دچار علائم عفونت مثانه می‌شوید؛
• علائم عفونت مثانه دارید و باردار یا مرد هستید؛
• فرزند شما علائم سیستیت دارد.

نکته: موثر نبودن درمان‌ها یا بازگشت سریع بیماری می‌تواند نشانۀ ابتلا به سیستیت مزمن (غیرعفونی) باشد؛ در این صورت پزشک روش‌های درمان دیگری را تجویز خواهد کرد. 

علائم اورژانسی

اگر خودتان یا فرد دیگری سیستیت دارید و علائم زیر را تجربه می‌کنید باید فوری به اورولوژیست مراجعه کنید:

• تب بالا، یا احساس گرما و لرز؛
• دمای بدن پایین، یا لرز و رعشه؛
• درد در پایین شکم یا در پشت، درست زیر دنده‌ها؛
• گیجی، خواب‌آلودگی یا مشکل در صحبت‌کردن؛
• حالت تهوع یا استفراغ؛
• خون درد ادرار.

بروز این علائم نشانۀ جدی شدن بیماری است. در این مرحله احتمال پیلونِفریت (عفونت کلیه) و عفونت خون وجود دارد.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

جمع‌بندی 

عفونت مثانه یا سیستیت حاد یک بیماری شایع باکتریایی است علائم مشخصی مانند سوزش و تکرر ادرار دارد. اگرچه راهکارهای پیشگیرانه و خانگی مانند نوشیدن آب فراوان به درمان عفونت مثانه کمک می‌کند؛ اما برای درمان قطعی لازم است طبق دستور پزشک، آنتی‌بیوتیک مصرف کنید. 

روش درمان برای افراد مختلف متفاوت است و درمان خودسرانه می‌تواند باعث آسیب به گروه‌های حساس (مردان، زنان باردار و کودکان) شود. با‌توجه به احتمال گسترش عفونت در کل دستگاه ادراری، در صورت مشاهده علائم _ به ویژه علائم شدید یا تداوم بیماری- حتماً به اورولوژیست مراجعه کنید.

سوالات متداول