- تومور مثانه خوشخیم چیست؟
- علائم و نشانههای انواع سرطان مثانه خوشخیم
- علائم و نشانههای تومور خوشخیم مثانه
- تفاوت بین تومور مثانه خوش خیم و بدخیم
- راههای تشخیص سرطان مثانه (تستها و معاینات)
- گزینههای درمانی تومور خوش خیم مثانه بدون نیاز به جراحی سنگین
- آیا تومور خوشخیم مثانه خطر تبدیل به سرطان دارد؟
- آیا تومورهای خوش خیم مثانه باید برداشته شوند؟
- علل ایجاد تومورهای خوشخیم دستگاه ادراری
- پیشگیری و راهنمای مراقبت بعد از تشخیص تومور مثانه
- جمعبندی
- سوالات متداول
عبارت «سرطان مثانه خوشخیم» یک اصطلاح نادرست و غیرپزشکی است که میتواند باعث نگرانی و سوءبرداشت شود. زیرا بیمار تصور میکند هر تودهای در مثانه الزاماً به معنای سرطان است. در حالیکه تومورهای خوشخیم مثانه ماهیتی غیرسرطانی دارند، به سایر اندامها سرایت نمیکنند و اغلب با روشهای ساده درمان میشوند.
در این مقاله بهطور شفاف تفاوت میان تومور با سرطان، نشانههای هشداردهنده، روشهای تشخیص و راههای درمان تومور خوشخیم مثانه را توضیح میدهیم.
پس اگر شما یا یکی از عزیزانتان با چنین مسئلهای مواجه شدهاید، مطالعۀ ادامۀ این مطلب میتواند آگاهی بیشتری بدهد و از نگرانیهایتان کم کند. تا انتها با ما همراه باشید.
تومور مثانه خوشخیم چیست؟
منظور از تومور مثانه خوشخیم، رشد غیرطبیعی بافت در مثانه است که سرطانی نیست و به اندامهای دیگر سرایت نمیکند. این تودهها معمولاً محدود باقی میمانند و برخلاف سرطان مثانه، تهدید جدی برای جان فرد به حساب نمیآیند. با این حال، میتوانند علائمی مثل خون در ادرار، درد هنگام دفع یا انسداد جریان ادرار ایجاد کنند.
تفاوت اصلی بین تومور مثانه غیرسرطانی و سرطان در شیوه رشد سلولهاست. تودههای خوشخیم معمولاً آهسته رشد میکنند، به بافت اطراف نفوذ ندارند و پس از برداشتن احتمال بازگشتشان معمولا کم است. در مقابل، سلولهای سرطانی میتوانند تهاجمی باشند و به اندامهای دیگر هم سرایت کنند.
نمونههای شناختهشده از تودۀ مثانۀ خوشخیم شامل پاپیلوم (Papilloma)، لِیومیوم (Leiomyoma)، فیبروما (Fibroma)، هِمانژیوم (Hemangioma) و لیپوم (Lipoma) هستند.
این تودهها غیرسرطانیاند، اما همچنان به تشخیص و پیگیری پزشک نیاز دارند. در بخشهای بعدی بیشتر در خصوص تعدادی از این تومورهای خوش خیم مثانه صحبت خواهیم کرد.
علائم و نشانههای انواع سرطان مثانه خوشخیم
همانطور که در بخش قبل توضیح دادیم، تومور مثانه خوشخیم سرطانی نیستند و به اندامهای دیگر گسترش پیدا نمیکنند؛ با این حال، بسته به نوع و محل توده، میتوانند علائمی مانند خون در ادرار، تکرر ادرار یا اختلال در تخلیۀ مثانه ایجاد کنند. خوشبختانه این علائم معمولاً با جراحی ساده یا پیگیری دورهای کنترل میشوند. در ادامه با مهمترین تودههای خوشخیم در مثانه آشنا میشویم:
لِیومیوم مثانه (Bladder leiomyoma)
لیومیوم مثانه یکی از شناختهشدهترین تودههای عضلانی خوشخیم است. این توده از سلولهای عضلات صاف دیوارۀ مثانه به وجود میآید. این تومور شیوع کمی دارد و ممکن است بدون علامت باشد و بهطور اتفاقی کشف شود. بروز علائم به اندازه و محل توده وابسته است و میتواند بهشکل انسداد جریان ادرار یا تکرر ادرار باشد.
تومور پاپیلاری خوشخیم
تومورهای پاپیلاری خوشخیم معمولاً روی سطح داخلی مثانه ایجاد میشوند و ظاهری زگیلمانند دارند. این تودهها اغلب با علامت خاصی همراه نیستند؛ اما در برخی بیماران میتوانند باعث خون در ادرار یا تحریک علائم ادراری شوند.
پولیپ خوشخیم مثانه
پولیپ مثانه زائدهای است که بیشتر در لایه مخاطی دیده میشود . بسیاری از پولیپها بیعلامت و بیخطرند و بهطور اتفاقی تشخیص داده میشوند. پولیپ مثانه در صورت بزرگ شدن یا ایجاد علائمی مانند خون در ادرار یا تحریک مثانه، ممکن است نیاز به بررسی یا برداشت داشته باشد.
توده فیبروزی یا التهابی مثانه
تودههای فیبروزی یا التهابی مثانه معمولاً در اثر التهاب یا تحریک طولانیمدت دیوارۀ مثانه بهوجود میآیند. این ضایعات میتوانند باعث علائمی مانند تکرر ادرار، سوزش هنگام دفع یا درد لگنی شوند؛ اما چون خوشخیم هستند، به بافتهای دیگر سرایت نمیکنند. این تودهها معمولاً با یک جراحی کوچک یا درمان دارویی کنترل میشوند.
سایر تومورهای نادر خوشخیم
موارد نادرتر انواع توده خوشخیم در مثانه شامل هِمانژیومها (تودههای عروقی)، لیپومها (رشد چربی) و نوروفیبرومها (تودههای عصبی) هستند. هرچند شیوعشان پایین است، اما همگی جزء تودههای غیرسرطانی محسوب میشوند و برخلاف سرطان، تهدیدی جدی برای جان فرد ایجاد نمیکنند.
علائم و نشانههای تومور خوشخیم مثانه
تومورهای خوشخیم مثانه معمولاً علائمی مشابه سرطان دارند؛ بنابراین، صرفاً بر اساس نشانهها نمیتوان بین خوشخیم یا بدخیم بودن توده قضاوت قطعی داشت. درصورت بروز این علائم لازم است حتما برای معاینه و بررسی به پزشک مراجعه کنید و از خوشخیم بودن تومور مطمئن شوید. شایعترین علائم تومورهای خوشخیم مثانه را در ادامه بررسی میکنیم.
خون در ادرار (هِماچوری)
یکی از شایعترین علائم تومور خوشخیم مثانه وجود خون در ادرار است. در بیشتر موارد این خونریزی خفیف و دورهای است. البته، اغلب سرطان مثانه نیز در مراحل اولیه خود را به همین شکل بروز میدهد؛ بههمیندلیل، هماچوری همیشه نیازمند بررسی تخصصی است.
تکرر ادرار
فرد ممکن است احساس کند بیش از حد طبیعی و حتی زمانی که حجم ادرار کم است، به دفع ادرار نیاز دارد. این علامت بیشتر به علت تحریک دیوارۀ مثانه توسط توده خوشخیم مثانه ایجاد میشود و در بسیاری موارد پس از درمان یا برداشت توده رفع میشود.
درد یا سوزش هنگام ادرار
در برخی تومورهای خوشخیم مثانه، فرد ممکن است هنگام ادرار احساس سوزش یا درد خفیف تا متوسط داشته باشند؛ احتمال بروز این نشانه بهویژه درصورت التهاب یا تحریک بافت مثانه بیشتر است. این علامت نیز تنها به تومور خوشخیم اختصاص ندارد و علت آن باید بررسی شود.
انسداد جریان ادرار
اگر توده بزرگ یا نزدیک گردن مثانه باشد، ممکن است جلوی مسیر خروج ادرار را بگیرد و باعث قطع و وصل شدن جریان آن شود.این انسداد معمولاً ناشی از فشار مکانیکی توده است و برخلاف سرطانهای مهاجم، با تخریب بافتهای اطراف همراه نیست.
تفاوت بین تومور مثانه خوش خیم و بدخیم
| ویژگیها | توده خوشخیم مثانه | سرطان مثانه بدخیم |
| ماهیت رشد | رشد آهسته، محدود به دیوارۀ مثانه | رشد تهاجمی، نفوذ به لایههای عمقی |
| گسترش به اندامهای دیگر | گسترش پیدا نمیکند | ممکن است به غدد لنفاوی یا اندامهای دیگر سرایت کند |
| علائم اصلی | خون در ادرار (ممکن است خفیف یا واضح باشد)، تکرر ادرار، سوزش یا اختلال در جریان ادرار | خون در ادرار، علائم ادراری پایدار، درد لگنی در مراحل پیشرفته |
| علائم عمومی بدن | معمولاً وجود ندارد | در مراحل پیشرفته: خستگی، کاهش وزن یا درد استخوانی |
| خطر بازگشت | پس از برداشت کامل معمولاً کم | احتمال بازگشت بالا حتی در مراحل اولیه |
| نمونهها | لیومیوم (Leiomyoma)، فیبروما، لیپوم، هِمانژیوم (Hemangioma) | کارسینوم اوروتِلیال (Urothelial Carcinoma)، کارسینوم سلول سنگفرشی، آدِنوکارسینوم (Adenocarcinoma) |
راههای تشخیص سرطان مثانه (تستها و معاینات)
همانطور که از جدول فوق میتوان برداشت کرد، علائم سرطان مثانه، مثل خون در ادرار یا تکرر ادرار، میتواند با مشکلات سادهتری از قبیل عفونت ادراری اشتباه گرفته شود. به همین دلیل، پزشکان برای اطمینان از وجود یا عدم وجود تودۀ سرطانی از آزمایشها و روشهای دقیقتری استفاده میکنند.
رایجترین راههای تشخیص سرطان مثانه شامل آزمایش ادرار، تصویربرداری و روشهای مستقیم مانند سیستوسکوپی و بیوپسی است. در ادامه هرکدام از این روشها را به زبان ساده بررسی میکنیم:
آزمایش سیتولوژی ادرار
آزمایش ادرار معمولاً یکی از مراحل اولیه تشخیص است و در بررسیهای تخصصی، ممکن است سیتولوژی ادرار انجام شود. در این روش پزشک نمونه ادرار زیر میکروسکوپ بررسی می کند تا وجود سلولهای غیرطبیعی یا سرطانی مشخص شود.
سیتولوژی ادرار بهویژه در تشخیص سرطانهای پرخطر مثانه کمککننده است، اما برای تومورهای سطحی حساسیت پایینی دارد و بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
تصویربرداری
پزشک برای بررسی دقیق مثانه و مجاری ادراری از روشهای تصویربرداری نیز استفاده میکند. رایجترین روش در ارزیابی زائدههای مثانه، سیتیاسکن با پروتکل CT Urography است که معمولاً با تزریق مادۀ حاجب انجام میشود. این روش به شناسایی تودهها کمک میکند؛ اما نمیتواند نوع بافت (خوشخیم یا بدخیم) را با قطعیت مشخص کند و جایگزین سیستوسکوپی نیست.
سیستوسکوپی + بیوپسی
سیستوسکوپی (Cystoscopy) دقیقترین روش برای تشخیص سرطان مثانه است. در این روش، پزشک لولۀ باریکی به نام سیستوسکوپ (Cystoscope) را از طریق مجرا وارد مثانه میکند تا دیوارۀ داخلی مثانه را بهطور مستقیم بررسی کند.
اگر پزشک ناحیۀ مشکوکی ببیند، با همان وسیله تکهای کوچک از بافت مثانه برمیدارد. این نمونهبرداری که بیوپسی (Biopsy) نام دارد، در آزمایشگاه زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار میگیرد تا نوع سلولها مشخص شود. بیوپسی تنها راه قطعی تشخیص سرطان است.
گزینههای درمانی تومور خوش خیم مثانه بدون نیاز به جراحی سنگین
برای درمان تومورهای خوشخیم مثانه نیازی به جراحیهای سنگین یا برداشتن مثانه نیست. این تودهها برخلاف سرطانهای بدخیم به بافتهای اطراف حمله نمیکنند و معمولاً با روشهای کمتهاجمی و سادهتر قابل درمان یا کنترل هستند.
هدف از درمان تومور مثانه در این موارد، برداشتن توده و رفع علائمی مثل خون در ادرار یا مشکل در تخلیۀ مثانه است. حتی همۀ تومورهای خوشخیم الزاماً نیاز به درمان فعال ندارند؛ برخی فقط پیگیری میشوند. در ادامه با رایجترین گزینههای درمان تومور خوشخیم مثانه آشنا میشویم:
لیزر
یکی از روشهای جدید برای درمان تودههای خوشخیم کوچک سطحی استفاده از لیزر است. در این روش، پزشک وسیلهای بهنام سیستوسکوپ را از راه مجرای ادرار وارد مثانه میکند و با لیزر، توده را میسوزاند یا برمیدارد.
این کار خونریزی کمی دارد و بیمار معمولاً خیلی زود به فعالیتهای روزانه برمیگردد. البته، لیزر ممکن است برای ضایعات کوچک، سطحی و انتخابشده استفاده شود، اما استاندارد اصلی درمان برداشتن تومور (TURBT) است.
TURBT
روش برداشتن تومور از طریق مجرای ادراری (TURBT) یکی از رایجترین راهها برای درمان سرطان مثانه خوشخیم است.
در این روش پزشک یک وسیلۀ باریک را از طریق مجرای ادراری وارد میکند و با حلقۀ الکتریکی، توده را برش داده یا میسوزاند. این روش بدون برش شکمی انجام میشود و اغلب همان روز یا روز بعد بیمار مرخص میشود.
این روشها نشان میدهند که اغلب بیماران با درمان تودۀ خوشخیم مثانه نیاز به عمل جراحی سنگین ندارند و میتوانند با کمترین نگرانی و دورۀ نقاهت کوتاه، بیماری خود را کنترل کنند.
آیا تومور خوشخیم مثانه خطر تبدیل به سرطان دارد؟
پاسخ به این سؤال ساده نیست، چون در اغلب مواقع بیشترِ تومورهای خوشخیم مثانه خودبهخود سرطانی نمیشوند و معمولاً خطری جدی ایجاد نمیکنند. البته برخی ضایعات ممکن است در معاینات اولیه، به اشتباه خوشخیم محسوب شوند و بعد، ماهیت بدخیم آنها مشخص شود. به همین دلیل، باید تحت نظر پزشک بمانید و آزمایشها یا سیستوسکوپیهای دورهای انجام دهید.
آیا تومورهای خوش خیم مثانه باید برداشته شوند؟
اغلب موارد، وجود یک تودۀ خوشخیم در مثانه به معنای نیاز فوری به جراحی نیست. همانطور که در بخشهای قبل اشاره کردیم، این تودهها رشد آهستهای دارند و به بافتهای اطراف حمله نمیکنند. در بسیاری از بیماران، پزشک تنها توصیه میکند که توده بهطور منظم با سیستوسکوپی و آزمایشها تحت نظر باشد.
اما اگر این توده باعث خونریزی، تکرر ادرار، انسداد جریان ادرار یا فشار بر مثانه و اندامهای اطراف شود، پزشک معمولاً تصمیم به برداشت آن میگیرد. یکی از روشهای رایج برای درمان توده خوشخیم مثانه، عمل کمتهاجمی TURBT است. همانطور که قبلاً توضیح دادیم، این عمل از طریق مجرای ادراری انجام میشود و نیازی به جراحی بزرگ ندارد.
در نتیجه، تصمیم برای برداشتن یا تنها تحتنظر بودن توده به عواملی مثل نوع، اندازه و شدت علائم بستگی دارد و پزشک با توجه به شرایط فرد بهترین گزینه را انتخاب میکند.
علل ایجاد تومورهای خوشخیم دستگاه ادراری
تومورهای خوشخیم دستگاه ادراری نسبت به تومورهای بدخیم شیوع کمتری دارند. علت دقیق ایجاد این تومورها همیشه مشخص نیست؛ اما برخی از عوامل خطر شناختهشده در سرطان مثانه، میتوانند در بروز تومورهای خوشخیم نیز نقش داشته باشند، از جمله:
- عفونتهای مزمن یا مکرر دستگاه ادراری؛
- تحریک طولانیمدت مثانه بهدلیل وجود سوند ادراری یا سنگهای دستگاه ادراری؛
- مصرف سیگار و سایر فرآوردههای دخانی؛
- تماس طولانیمدت با مواد شیمیایی صنعتی مانند رنگها و فرآوردههای لاستیکی؛
- افزایش سن؛
- زمینههای ژنتیکی و برخی ناهنجاریهای مادرزادی دستگاه ادراری.
پیشگیری و راهنمای مراقبت بعد از تشخیص تومور مثانه
رعایت اصول پیشگیری و مراقبت پس از تشخیص میتواند سلامت مثانه را حفظ کرده و احتمال بازگشت یا پیشرفت بیماری را کاهش دهد. گرچه همه عوامل موثر در تومور مثانه قابل کنترل نیستند؛ اما رعایت نکات زیر میتواند احتمال ابتلا یا عود تومور را کاهش دهد:
- ترک سیگار و مواد دخانی؛
- محدود کردن تماس شغلی با مواد شیمیایی خطرناک؛
- نوشیدن آب کافی برای شستشوی مثانه؛
- درمان سریع عفونتها و سنگهای مثانه؛
- انجام سیستوسکوپی و آزمایش ادرار طبق توصیه پزشک؛
- گزارش هرگونه علائم جدید مانند خون در ادرار یا تکرر غیرعادی؛
- مصرف دقیق داروهای تجویز شده در صورت نیاز.
جمعبندی
اگر با تودهای در مثانه مواجه هستید، باید بدانید که بیشتر تومورهای خوشخیم با سرطان تفاوت دارند و معمولاً با روشهای کمتهاجمی درمان میشوند. این تودهها تهدید جدی برای جان فرد نیستند، اما به پیگیری و مراقبت نیاز دارند.
با رعایت توصیههای پزشکی و انجام معاینات دورهای، میتوانید احتمال بازگشت یا پیشرفت این بیماری را به حداقل برساند. در نهایت اینکه، برای اطمینان از وضعیت خود، لازم است به متخصص اورولوژی مراجعه کنید. مطب دکتر قاضی آماده ارائه مشاوره و نوبتدهی در این زمینه است.
سوالات متداول
منابع:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7732960
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3205759
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK356296
