برداشتن مثانه در سرطان مثانه؛ روش‌ها، اثربخشی و عوارض

برداشتن مثانه در سرطان مثانه یکی از گزینه‌های اصلی درمان و کنترل این بیماری است و معمولاً در مراحل پیشرفته یا خاص سرطان پیشنهاد می‌شود. در این محتوا به شما می‌گوییم که «چرا و چگونه این جراحی انجام می‌شود، روش‌های مختلف آن چیست، مراقبت‌های بعد از عمل چگونه است و کیفیت زندگی پس از برداشتن مثانه چه تغییراتی خواهد داشت».

برداشتن مثانه در سرطان مثانه چیست؟ 

برداشتن مثانه در سرطان مثانه، که در پزشکی با نام سیستِکتومی (Cystectomy) شناخته می‌شود، یکی از روش‌های اصلی درمان این بیماری است. در این عمل، بسته به پیشرفت سرطان، بخشی از مثانه یا کل آن برداشته می‌شود تا از گسترش بیماری جلوگیری شده و شانس درمان یا طول عمر بیمار افزایش یابد.

در مراحل اولیه، ممکن است فقط تومور و بخش محدودی از دیواره مثانه خارج شود، اما در موارد پیشرفته‌تر، برداشتن کل مثانه (سیستکتومی رادیکال) ضروری است. پس از این جراحی، پزشکان با استفاده از بخشی از روده، مثانه جدید می‌سازند یا روش‌های دیگری برای دفع ادرار ایجاد می‌کنند.

چرا عمل برداشتن مثانه در سرطان مثانه انجام می‌شود؟

در مراحل اولیه، معمولاً از روش‌های کم‌تهاجمی مانند برداشت تومور از راه مجرای ادرار (TURBT) استفاده می‌شود؛ اما وقتی سرطان به لایه‌های عمقی‌تر مثانه نفوذ کند یا خطر گسترش آن به اندام‌های اطراف و غدد لنفاوی وجود داشته باشد، جراحی برداشتن مثانه یا سیستکتومی ضرورت پیدا می‌کند.

مواردی که جراحی معمولاً توصیه می‌شود شامل:

۱. سرطان‌های تهاجمی به عضله: وقتی سرطان به عضله دیواره مثانه نفوذ کرده و درمان‌های دیگر کافی نیستند.

۲. سرطان‌های سطحی با ریسک بالا: اگر سرطان در چندین نقطه مثانه باشد، تهاجمی باشد یا به درمان‌های دیگر پاسخ نداده باشد.

۳. عفونت یا خون‌ریزی شدید: در موارد نادر که بیماری باعث خون‌ریزی یا عفونت غیرقابل کنترل شود.

برای بیماران با سرطان مثانه سطحی پرخطر (NMIBC)، ابتدا معمولاً داروی BCG مستقیماً داخل مثانه تزریق می‌شود و اگر این درمان جواب ندهد، جراحی برداشتن مثانه مطرح می‌شود.

آیا پس از برداشتن مثانه بیمار بهبود می‌یابد؟

سیستکتومی معمولاً برای بیمارانی انجام می‌شود که سرطان عضله‌تهاجمی (سرطانی که به دیوارۀ عضلانی مثانه نفوذ کرده) دارند یا در موارد پرخطری که به درمان داخل مثانه با BCG (داروی تقویت‌کننده سیستم ایمنی) پاسخ نداده‌اند.

اگر بیماری هنوز به اندام‌های دوردست گسترش نیافته باشد، این جراحی می‌تواند شانس درمان کامل و افزایش طول عمر را فراهم کند.

با وجود موفقیت جراحی، «پیگیری‌های منظم و مراقبت‌های بعدی برای جلوگیری از بازگشت بیماری و مدیریت عوارض ضروری است»؛ هرچند زندگی پس از برداشتن مثانه با تغییراتی همراه است، اما با روش‌های بازسازی مثانه و مراقبت‌، بسیاری از بیماران می‌توانند کیفیت زندگی خوبی داشته باشند.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

آمادگی برای عمل برداشتن مثانه + (مراقبت‌های قبل از عمل)

پیش از سیستکتومی، انجام آزمایش‌ها و مراقبت‌های لازم به بیمار کمک می‌کند با شرایط مناسب‌تری وارد جراحی شود و خطر عوارض کاهش یابد؛ در ادامه، به مهم‌ترین نکات آمادگی و مراقبت‌های قبل از جراحی اشاره می‌کنیم.

۱. آزمایش‌ها و معاینات: شامل آزمایش خون و ادرار، تصویربرداری (سی‌تی‌اسکن یا MRI) و در صورت نیاز، معاینه قلب یا ریه.

۲. قطع مصرف داروها: داروهای رقیق‌کننده خون مثل آسپرین یا وارفارین باید با نظر پزشک چند روز قبل از عمل قطع شوند.

۳. تغییر سبک زندگی: ترک سیگار، رژیم غذایی سالم و نوشیدن آب کافی برای کاهش عوارض.

۴. آموزش و مشاوره: توضیح دربارۀ روند عمل، دفع ادرار بعد از جراحی و مراقبت از استوما برای کاهش اضطراب بیمار.

۵. روز قبل از جراحی: ناشتا بودن از نیمه‌شب و انجام اقداماتی مانند حمام یا تنقیه در صورت توصیه پزشک.

روش انجام عمل برداشتن مثانه

سیستکتومی یا جراحی برداشتن مثانه به دو شکل انجام می‌شودِ  انتخاب روش به مرحلۀ سرطان، اندازۀ تومور و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.

• سیستکتومی کامل (برداشتن کل مثانه)
• سیستکتومی جزئی (برداشتن بخشی از مثانه)

۱. سیستکتومی کامل 

رایج‌ترین نوع جراحی است و معمولاً وقتی سرطان به لایه‌های عمیق مثانه نفوذ کرده یا در چندین نقطه گسترش یافته انجام می‌شود. در این روش، کل مثانه و غدد لنفاوی مجاور برداشته می‌شوند و در مردان ممکن است پروستات و وزیکول‌های منی، و در زنان رحم و تخمدان‌ها نیز برداشته شوند. پس از عمل، جراح با روش‌هایی مانند مثانۀ مصنوعی  یا استوما، دفع ادرار را برقرار می‌کند.

۲. سیستکتومی جزئی 

تنها بخشی از مثانه که تومور دارد برداشته می‌شود و بخش سالم حفظ می‌شود. این روش فقط برای تومورهای کوچک، منفرد و محدود مناسب است و نیاز به بازسازی ادراری ندارد، اما به‌دلیل احتمال بالای بازگشت سرطان، کمتر از سیستکتومی کامل استفاده می‌شود.

برداشتن مثانه در سرطان مثانه برای چه کسانی مناسب است؟

این جراحی برای کسانی مناسب است که وضعیت جسمی و مرحله بیماری‌شان به‌گونه‌ای است که سیستکتومی بهترین شانس درمان و بهبود را برای آن‌ها فراهم می‌کند؛ در ادامه، شرایطی که برای انجام این جراحی مناسب هستند بررسی می‌شود.

مرحلۀ بیماری: اصلی‌ترین شرط، سرطان تهاجمی است. همچنین بیماران با سرطان‌های اولیه اما پرخطر (مثل بازگشت مکرر تومور) نیز ممکن است کاندیدای جراحی باشند.

وضعیت سلامت عمومی: بیمار باید از سلامت کافی قلب، ریه، کلیه و کبد برخوردار باشد تا فشار جراحی را تحمل کند.

سن: سن بالا مانع جراحی نیست، اما وضعیت کلی سلامت و توانایی بدن برای بهبودی اهمیت بیشتری دارد.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

عمل برداشتن مثانه برای چه کسانی مناسب نیست؟

این جراحی برای بیمارانی مناسب نیست که:

• سن بالا یا ضعف شدید دارند و نمی‌توانند بیهوشی و جراحی طولانی را تحمل کنند.
• بیماری‌های جدی قلبی، ریوی یا کبدی دارند که خطر عمل را افزایش می‌دهد.
• سرطان آن‌ها در مراحل پیشرفته و به اندام‌های دوردست گسترش یافته است.
• تمایلی به پذیرش تغییرات عمده در سبک زندگی بعد از جراحی ندارند.
• شرایط جسمی اجازه بازسازی ادراری یا ایجاد مسیر جایگزین برای دفع ادرار را نمی‌دهد.

عوارض و خطرات برداشتن مثانه

مثل هر جراحی بزرگ دیگری، برداشتن مثانه می‌تواند با عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت همراه باشد. در ادامه، جزئیات بیشتری درباره این عوارض و نحوه مدیریت آن‌ها ارائه می‌دهیم.

طول عمر بیماران بعد از جراحی برداشتن مثانه

یکی از نگرانی‌های اصلی بیماران و خانواده‌ها، میزان امید به زندگی پس از برداشتن مثانه است. پاسخ به این سؤال به چند عامل بستگی دارد، مهم‌ترین آن‌ها «مرحلۀ بیماری هنگام تشخیص و انجام جراحی است».

در بیمارانی که سرطان هنوز محدود به مثانه و در مراحل اولیه است، احتمال بهبود کامل و زندگی طولانی‌تر بسیار بالاست. حتی اگر سرطان به لایه‌های عضلانی نفوذ کرده باشد اما به سایر اندام‌ها گسترش نیافته باشد، سیستکتومی می‌تواند شانس بهبودی و افزایش طول عمر را به طور قابل توجهی بالا ببرد.

بر اساس مقاله‌ای در ژورنال اورولوژی اروپای مرکزی (Central European Journal of Urology)، به‌طور کلی نرخ بقای پنج‌ساله پس از سیستکتومی رادیکال بین ۵۰ تا ۷۰ درصد است. در حالی که طبق مطالعات انجمن اورولوژی کرۀ جنوبی، در مواردی که سرطان به سایر اندام‌ها گسترش یافته باشد، این نرخ حدود ۳۰ درصد است.

علاوه بر مرحله بیماری، وضعیت عمومی بیمار، سن، نوع بازسازی ادراری و ابتلا به بیماری‌های دیگر نیز در پیش‌بینی دقیق طول عمر نقش مهمی دارند؛ پیگیری منظم و درمان‌های تکمیلی مثل شیمی‌درمانی نیز در افزایش طول عمر نقش مهمی دارند.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

زندگی بعد از برداشتن مثانه در سرطان مثانه

پس از عمل برداشتن مثانه، پزشکان برای جایگزینی عملکرد مثانه از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند که به آن‌ها بازسازی مثانه یا انحراف ادراری می‌گویند. این روش‌ها به بیمار کمک می‌کنند تا ادرار را ذخیره و دفع کند. در ادامه چند مورد از روش‌های بازسازی مثانه برای دوران پس از جراحی سیستکتومی را توضیح خواهیم داد:

۱. مثانۀ مصنوعی 

بخشی از روده برای ساختن یک مثانۀ مصنوعی استفاده می‌شود که به مجرای ادراری متصل می‌گردد. بیمار می‌تواند ادرار را به‌طور طبیعی دفع کند اما عملکرد آن همیشه ۱۰۰٪ شبیه مثانه طبیعی نیست و ممکن است بی‌اختیاری شبانه یا احتباس ادرار ایجاد شود. یادگیری تخلیه با سوند و پیگیری منظم پزشکی ضروری است.

۲. یوروستومی (Urostomy) به‌ویژه مجرای ایلِئال (Ileal)

این روش رایج‌ترین نوع بازسازی است که در آن ادرار از طریق مجرایی ساخته‌شده از روده (Ileal Conduit) به یک کیسه خارجی هدایت می‌شود. نیاز به انضباط و آموزش دقیق بیمار دارد و در صورت عدم تخلیه منظم، خطر عفونت یا پارگی مخزن وجود دارد.

۳. مخزن نگه‌دارندۀ ادرار  

در این روش، یک مخزن داخلی از روده ساخته می‌شود که ادرار در آن ذخیره می‌شود و بیمار با استفاده از کاتتر در زمان‌های مشخص، مخزن را تخلیه می‌کند. این روش ظاهر طبیعی‌تری دارد و نیازی به کیسۀ خارجی نیست، اما رعایت نظم و تخلیه منظم بسیار اهمیت دارد.

مراقبت‌های بعد از برداشتن مثانه در سرطان مثانه

دورۀ نقاهت بعد از جراحی سیستکتومی اهمیت زیادی دارد و رعایت دقیق دستورالعمل‌های پزشک به بهبود سریع‌تر و پیشگیری از عوارض کمک می‌کند. مراقبت‌ها شامل سه بخش اصلی است:

هزینۀ عمل برداشتن مثانه و مدت زمان بستری بعد از آن

هزینۀ برداشتن مثانه به عوامل مختلفی مانند نوع بیمارستان، روش جراحی و نیاز به بازسازی مثانه بستگی دارد و شامل هزینۀ «جراحی، دارو، آزمایش و مراقبت‌های بعد از عمل» است.

مدت زمان بستری معمولاً ۲ تا ۳ روز است؛ اما در صورت پیچیده بودن جراحی یا بروز عارضه ممکن است طولانی‌تر شود. پس از ترخیص، بیمار همچنان نیاز به استراحت و مراجعات منظم به پزشک دارد.

درمان بیماری‌های مثانه

مطب مجهز و تخصصی

نوبت‌دهی آنلاین و تلفنی

23 سال سابقه درمانی درخشان

نوبت‌دهی بیماری‌های مثانه

جمع‌بندی و نکات کلیدی درباره برداشتن مثانه

برداشتن مثانه یا سیستکتومی یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان مثانه در مراحل پیشرفته است که معمولاً زمانی انجام می‌شود که تومور به دیواره عضلانی یا فراتر از آن نفوذ کرده باشد. این جراحی می‌تواند به‌صورت باز یا لاپاراسکوپی انجام شود و پس از آن، بسته به شرایط بیمار روش‌هایی مانند مثانه مصنوعی، یورستومی با کیسه خارجی یا مخزن نگهدارنده داخلی برای دفع ادرار استفاده می‌شود.

هدف اصلی عمل، حذف کامل تومور و کاهش خطر پیشرفت بیماری است، اما ممکن است عوارضی مانند خون‌ریزی، عفونت، انسداد روده و تغییر در روش دفع ادرار رخ دهد. کیفیت زندگی پس از عمل به نوع بازسازی بستگی دارد؛ مثانه مصنوعی یا مخزن داخلی امکان دفع طبیعی‌تر را فراهم می‌کنند، در حالی که یورستومی ساده‌تر است اما نیاز به کیسه خارجی دارد. درصورت اقدام به موقع و توجه به نکات مراقبتی پس از جراحی، سیستکتومی می‌تواند راه درمان قطعی سرطان باشد.

هر بیمار شرایط ویژه‌ای دارد و تصمیم‌گیری دربارۀ بهترین روش درمان و نوع بازسازی ادراری باید با مشورت پزشک متخصص اورولوژی انجام شود.

سوالات متداول