- اهمیت ویژگیهای سنگ کلیه در پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ
- انواع سنگ کلیه بر اساس جنس (ترکیبات شیمیایی)
- انواع سنگ کلیه بر اساس رنگ
- انواع سنگ کلیه بر اساس شکل
- انواع سنگ کلیه بر اساس اندازه و تأثیر آن بر درمان
- بدترین نوع سنگ کلیه کدام است؟
- روشهای تشخیص قطعی نوع سنگ
- راهکارهای پیشگیری بر اساس جنس سنگ
- جمعبندی
- سوالات متداول
سنگ کلیه از نظر مواد تشکیلدهنده، شکل ظاهری، رنگ، جنس و اندازه انواع مختلفی دارند. برخی از این تفاوتها باعث میشود که هر کدام از انواع سنگ کلیه عوارض و خطرات بعضاً متفاوتی داشته باشند.
از نظر بالینی، شدت علائم معمولاً به اندازه و محل سنگ و وجود انسداد یا عفونت بستگی دارد؛ اما تشخیص نوع سنگ به لحاظ پیشگیری از عود دوباره سنگ اهمیت زیادی دارد. سنگهای کلیه را بهطورکلی میتوان به ۴ دسته تقسیم کرد: کلسیمی، اسید اوریکی، استرووایت و سیستین.
اگرچه نوع سنگ هم عامل مهمی است؛ اما مهمتر از آن اندازه و محل سنگ است که نقش مهمی در تعیین روش درمان دارد. سنگهایی که کوچک هستند، ممکن است بهصورت طبیعی دفع شوند؛ ولی سنگهای بزرگ وقتی از کلیه به حالب برسند، باعث انسداد مجاری ادراری و حتی در صورت بیتوجهی منجر به آسیب کلیه خواهند شد.
باتوجه به اهمیت این موضوع و تنوع زیاد سنگهای کلیه، در این مطلب انواع سنگ کلیه را بررسی خواهیم کرد تا در نهایت ببینیم کدام نوع سنگ کلیه خطرناکتر است و چرا. همچنین، راهکارهای پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ را هم به شما معرفی خواهیم کرد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان مشکوک به سنگ کلیه هستید یا کلیۀ سنگساز دارید، این مطلب را تا انتها دنبال کنید.
اهمیت ویژگیهای سنگ کلیه در پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ
اگرچه نوع سنگ (ترکیب شیمیایی سنگ) معیار اصلی تعیین روش درمان نیست؛ اما در جلوگیری از عود مجدد سنگ نقش مهمی دارد. پزشک با بررسی ترکیبات شیمیایی سنگ، یک برنامه دقیق در خصوص مراقبتهای بعد از درمان و پیشگیری از عود مجدد سنگ به بیمار ارائه خواهد کرد.
۱. مدیریت عامل زمینهای تشکیل سنگ
هر نوع سنگ کلیه معمولاً یک یا چند عامل زمینهای دارد. برای مثال، بعضی سنگها به دلیل کمآبی بدن و غلیظ شدن ادرار شکل میگیرند، برخی دیگر ناشی از رژیم غذایی نامتعادل یا نامناسب هستند. گروهی دیگر نیز ممکن است در اثر بیماریهای زمینهای مثل نقرس و اختلالات ژنتیکی شکل گرفته باشند.
بنابراین ابتدا باید جنس سنگ مشخص شود تا پزشک بتواند عامل اصلی سنگسازی را تشخیص دهد و بعد برای کنترل آن و همچنین راهکارهای کاهش احتمال تشکیل دوباره سنگ، توصیههای لازم را به بیمار ارائه دهد.
۲. پیشگیری از رسوب سنگ
در کنار مدیربت عامل زمینهای، روش مکملی نیز برای پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ وجود دارد. پزشک داروهایی تجویز میکند تا از رسوب مواد تشکیلدهندۀ سنگ پیشگیری کند یا سرعت آن را کاهش دهد.
این داروها اختصاصیاند و با در نظر گرفتن نوع سنگ تجویز میشوند. از اینرو ممکن است دارویی که برای پیشگیری از یک نوع سنگ مفید است، برای نوع دیگر هیچ اثری نداشته باشد یا حتی مضر باشد. به همین دلیل بههیچوجه سمت مصرف خودسرانه دارو نروید.
انواع سنگ کلیه بر اساس جنس (ترکیبات شیمیایی)
یکی از مهمترین روشهای دستهبندی سنگهای کلیه، بر اساس جنس یا ترکیبات شیمیایی آنها است. همانطور که قبلاً گفتیم، هر نوع سنگ عامل زمینهای مشخصی دارد و به همین دلیل، راهکارهای پیشگیری از عود مجدد هر سنگ با نوع دیگر متفاوت خواهد بود.
بهطورکلی، چهار نوع سنگ کلیه از نظر جنس وجود دارد:
- سنگهای کلسیمی؛
- سنگهای اسید اوریکی؛
- سنگهای استروویت (عفونی)؛
- سنگهای سیستین (ارثی).
در ادامه، مفصل به بررسی جداگانه هر کدام از این سنگها خواهیم پرداخت.
۱. سنگهای کلسیمی
سنگ کلیه کلسیمی شایعترین نوع سنگ کلیه است و برخلاف تصور رایج، کلسیم بهتنهایی عامل ایجاد این نوع سنگ نیست. در واقع نحوه تعامل کلسیم با سایر مواد موجود در ادرار است که منجر به تشکیل این سنگ میشود.
سنگهای کلسیمی خود به دو نوع اصلی تقسیم میشوند که در ادامه جداگانه راجع به آنها صحبت خواهیم کرد.
۱. سنگهای اگزالات کلسیم
سنگهای اگزالات کلسیم زمانی تشکیل میشوند که مقدار اگزالات یا کلسیم در ادرار بالا باشد و همزمان سطح موادی مثل سیترات (که مانع چسبیدن کریستالها به هم میشود) کاهش پیدا کند. کمآبی بدن، تغلیظ ادرار و عوامل ژنتیکی از مهمترین دلایل تشکیل این نوع سنگ هستند.
اگزالات علاوهبر تولید طبیعی در بدن از طریق رژیم غذایی هم وارد بدن میشود. مصرف زیاد خوراکیهایی مانند اسفناج، چغندر، آجیل، شکلات و برخی نوشیدنیها باعث افزایش میزان اگزالات در ادرار و متعاقباً افزایش احتمال تشکیل سنگ خواهند شد.
مصرف کلسیم را قطع نکنید
کاهش شدید مصرف کلسیم در رژیم غذایی، نهتنها مفید نیست که میتواند خطر تشکیل سنگ کلیه اگزالات کلسیمی را افزایش هم بدهد. دلیل هم این است که وقتی کلسیم غذایی کم باشد، اگزالات آزاد بیشتری در روده جذب و وارد خون میشود. اگزالات خون در نهایت وارد کلیه و ادرار میشود و رسوب میکند.
۲. سنگهای فسفات کلسیم
سنگ کلیه فسفات کلسیم شیوع کمتری نسبت به نوع اگزالاتی دارد و معمولاً وقتی تشکیل میشود که ادرار قلیاییتر از حد طبیعی باشد. برخی اختلالات متابولیک، مشکلات کلیوی و مجاری ادراری زمینهساز تشکیل این نوع سنگ هستند.
در بسیاری از بیماران مبتلا به سنگ فسفات کلسیم، میزان کلسیم خون طبیعی است؛ اما ترکیب شیمیایی ادرار بهگونهای است که باعث تشکیل این نوع سنگ میشود.
۲. سنگهای اسید اوریکی
سنگهای اسید اوریکی یکی از انواع سنگ کلیه هستند که بیشتر در مردان دیده میشوند. این سنگها زمانی تشکیل میشوند که pH ادرار پایین و مقدار اسید اوریک در ادرار بالا باشد. علاوهبرآن، کمآبی و افزایش غلظت ادرار نیز از عوامل خطر هستند. در این شرایط اسید اوریک بهجای حل شدن، بهصورت کریستالی در کلیه رسوب میکند.
رنگ سنگ کلیه اسید اوریکی زرد، زرد مایل به نارنجی یا نارنجی تیره است و از مهمترین عوامل زمینهساز آن هم میتوان به کمآبی بدن، مصرف زیاد پروتئین حیوانی (بهویژه گوشت قرمز)، ابتلا به نقرس و برخی اختلالات متابولیک اشاره کرد.
در این بیماران، حتی اگر اندازه سنگ کوچک باشد، احتمال بازگشت یا تشکیل مجدد آن بالاست؛ چون مشکل اصلی معمولاً به ترکیب شیمیایی ادرار مربوط است. بااینحال در برخی موارد میتوان با اصلاح pH ادرار و قلیاییتر کردن آن، از تشکیل مجدد این سنگها جلوگیری کرد.
۳. سنگهای استروویت
سنگ کلیه استروویت معمولاً در اثر عفونت دستگاه ادراری ایجاد میشود. برخی باکتریها با قلیایی کردن ادرار و محیط کلیه باعث میشوند که منیزیم، آمونیوم و فسفات بهسرعت رسوب کنند و تشکیل سنگ بدهند.
ویژگی مهم سنگ کلیه منیزیم آمونیوم فسفات، رشد سریع آن است. این نوع سنگها ممکن است در مدتزمان کوتاهی به شکل شاخهدار بزرگ شوند و تمام فضای کلیه را پر کنند. در این حالت، احتمال آسیبدیدگی بافت کلیه و کاهش عملکرد آن هم افزایش مییابد.
به این سنگها بهخاطر شکلشان سنگهای شاخگوزنی هم گفته میشود. از نظر رنگ، سنگهای استروویت معمولاً سفید یا کرِمرنگ هستند. این نوع سنگها بیشتر در زنانی دیده میشوند که سابقه عفونتهای ادراری مکرر دارند. بههمیندلیل، درمان سنگ استروویت فقط به خارج کردن سنگ محدود نمیشود و مهمتر از آن کنترل و درمان عفونت است که مانع تشکیل دوباره سنگ میشود.
۴. سنگهای سیستین (ارثی)
سنگهای سیستین نادرترین نوع سنگ کلیه هستند و معمولاً در نتیجه یک اختلال ژنتیکی ارثی به نام سیستینوری ایجاد میشوند. در این بیماری کلیهها نمیتوانند اسیدآمینۀ سیستین را بهدرستی جذب کنند. درنتیجه مقدار زیادی سیستین وارد ادرار میشود و بهتدریج کریستالها و سپس سنگ تشکیل میشود.
این سنگها اغلب سخت و مقاوم و معمولاً زرد کمرنگ شفاف یا نیمهشفاف هستند. این سنگها از کودکی و نوجوانی ممکن است بروز پیدا کنند. درمان بهموقع سنگ کلیه بهخصوص در کودکان اهمیت زیادی دارد، چون ممکن است به کلیه در حال رشد آسیب زیادی بزند.
احتمال بالای عود سنگهای سیستینی
این سنگها بیشترین میزان عود را در میان همه انواع سنگهای کلیه دارند. به همین دلیل، بیماران مبتلا به سنگهای سیستینی باید همواره تحت نظر پزشک باشند و درمانهای دارویی و توصیههای پزشک را جدی بگیرند.
انواع سنگ کلیه بر اساس رنگ
اگرچه رنگ سنگ دفعشده بهتنهایی معیار تشخیص قطعی نیست. در بسیاری از موارد، پزشک با کنار هم گذاشتن رنگ، شکل، اندازه و نتایج آزمایشها میتواند نوع سنگ را تشخیص دهد. تشخیص دقیق و قطعی فقط باید از طریق آنالیز سنگ در صورت بگیرد.
سنگهای کلیه طیف رنگی مختلفی دارند؛ از سفید و زرد کمرنگ تا قهوهای تیره و حتی سیاه. این تفاوت رنگ معمولاً به ترکیب شیمیایی سنگ مربوط میشود.
در جدول زیر میتوانید رنگ انواع سنگ کلیه را مشاهده کنید:
| جنس سنگ کلیه | رنگ سنگ کلیه |
| کلسیم اگزالات مونوهیدرات | قهوهای تیره، قهوهای سوخته، خاکستری تیره تا سیاه |
| کلسیم اگزالات دیهیدرات | قهوهای روشن، زرد مایل به قهوهای، گاهی زرد |
| اسید اوریک | زرد، زرد مایل به نارنجی، نارنجی تا قرمز آجری |
| سیستین | زرد کمرنگ، شفاف یا نیمهشفاف، کهربایی روشن |
| کلسیم فسفات | سفید، سفید گچی، خاکستری روشن |
| استروویت | سفید، کرم، بژ، گاهی خاکستری روشن |
دو سنگ با رنگ مشابه ممکن است جنس متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، اگر سنگی دفع شد، بهترین کار این است که آن را به آزمایشگاه تحویل دهید تا ترکیبات شیمیایی آن بهطور دقیق مشخص شود.
انواع سنگ کلیه بر اساس شکل
اگرچه اندازه و محل سنگ کلیه بیشترین تاثیر را بر امکان و نحوۀ دفع سنگ دارند، اما شکل آن نیز میتواند بهطور غیرمستقیم بر احتمال گیر کردن سنگ و شدت تحریک مجرا و میزان درد اثر بگذارد.
بهطورکلی سنگهای کلیه را میتوان از نظر شکل به سه دسته سنگهای صاف و گرد، سنگهای زبر با لبههای تیز و سنگهای شاخ گوزنی تقسیم کرد.
قبل از اینکه اشکال مختلف سنگ کلیه را دقیقتر بررسی کنیم، لازم است این نکته را بدانید که معمولاً سنگهای کلیه تا زمانی که در کلیه هستند، علائمی ندارند و درد موسوم به سنگ کلیه وقتی رخ میدهد که سنگ وارد حالب شده است.
سنگهای با سطح صاف و گرد
همانطور که مشخص است این سنگها لبههای تیز ندارند و اگر اندازه آنها کمتر از ۵ میلیمتر باشد، احتمال اینکه بهصورت طبیعی دفع شوند، زیاد خواهد بود. از سوی دیگر اگر این سنگها کوچک باشند، به دیواره مجاری ادراری آسیبی نمیزنند.
سنگهای خشن، بلوری و تیغدار
برخی سنگها سطحی ناهموار، زبر یا کریستالی دارند. این سنگها هنگام ورود به حالب، بیش از سنگهای صاف و گرد باعث تحریک دیواره مجرا میشوند. در این شرایط فرد دردهای شدیدتری را تجربه میکند. علاوهبراین، زاویهدار بودن این نوع سنگها احتمال گیر کردن آن را در حالب افزایش میدهد.
سنگهای شاخگوزنی
سنگهای شاخگوزنی معمولاً از نوع استروویت هستند و به شکلی رشد میکنند که فضای داخلی کلیه یعنی لگنچه و کالیسها را پر میکنند. دفع طبیعی این سنگها به خاطر شکلشان غیرممکن است و باید برای خارج کردنشان از روش جراحی باز یا روش PCNL استفاده کرد
انواع سنگ کلیه بر اساس اندازه و تأثیر آن بر درمان
همانطور که قبلاً گفتیم، اندازۀ سنگ مهمترین عامل در انتخاب روش درمان است. درواقع اندازه سنگ است که مشخص میکند که آیا امکان دفع طبیعی وجود دارد یا اینکه برای خارج کردن سنگ باید از روش های دیگری همچون جراحی استفاده کرد. در این قسمت راجع به تفاوت سنگهای کلیه از حیث اندازه خواهیم پرداخت.
سنگهای کوچک (کمتر از ۵ میلیمتر)
سنگهای کوچک معمولاً بهصورت طبیعی و با افزایش مصرف مایعات، تحرک کافی و مصرف داروهای مسکن دفع میشوند. در برخی موارد ممکن است پزشک برای تسهیل عبور سنگ کلیه کوچک، داروهای ضداسپاسم مانند تامسولوسین تجویز کند.
سنگهای متوسط (۶ تا ۱۰ میلیمتر)
این سنگها ممکن است با حرکت و ورود به حالب، موجب درد شدیدی شوند و از سوی دیگر ممکن است در حالب گیر کنند. در این شرایط، احتمال انسداد حالب و بروز دردهای شدید بسیار زیاد خواهد بود. برای خارج کردن این سنگها معمولاً از روشهایی مانند سنگشکنی بروناندامی (ESWL) یا درمان درونمجرایی (TUL) استفاده میشود.
سنگهای بزرگ (بیشتر از ۱۰ میلیمتر)
دفع خودبهخودی این سنگها تقریباً غیرممکن است. حتی در صورت ورود آن به حالب احتمال اینکه باعث انسداد شدید، عفونت و آسیب به بافت کلیه شوند، بسیار زیاد خواهد بود.
برای خارج کردن این سنگها باید از روشهای جراحی مانند نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL) یا در موارد خاص جراحی باز استفاده کرد. تأخیر در درمان این نوع سنگها، احتمال آسیبدیدگی و افت عملکرد دائمی کلیه را افزایش میدهد.
بدترین نوع سنگ کلیه کدام است؟
حقیقت این است که به این سؤال نمیتوان یک جواب واحد و مشخص دارد؛ چون عوارض سنگ کلیه به چند معیار مختلف از جمله سرعت رشد، احتمال ایجاد عفونت، میزان آسیب به کلیه، اندازه سنگ و احتمال عود بستگی دارد. بااینحال، چند گروه از سنگها را میتوان خطرناکتر از سایر سنگها دانست.
خطرناکترین از نظر آسیب به کلیه
از نظر تخریب تدریجی کلیه، سنگهای استروویت (شاخگوزنی) خطرناکترین نوع سنگ کلیه هستند. این سنگها به دلیل رشد سریع و شکل خاصی که دارند، بهتدریج کل فضای داخلی کلیه را پر میکنند.
این سنگها وقتی در حال رشد هستند ممکن است علائم خاصی نشان ندهند و بهصورت خاموش باعث کاهش تدریجی عملکرد کلیه و افزایش خطر عفونتهای شدید شوند.
سنگهایی با دفع سخت و احتمال عود بالا
سنگهای سیستین به دلیل اینکه از یک بیماری زمینهای ارثی نشات میگیرند، بیشترین احتمال عود را دارند و به همین دلیل نیاز است که بیماران همیشه تحت نظر پزشک باشند. از سوی دیگر این سنگها اغلب سخت هستند و دفع یا خرد کردن آنها هم دشوارتر است.
سنگهای نامنظم، لبهدار یا با اندازه متوسط تا بزرگ
سنگهایی که سطح خشن و نوکتیز دارند یا اندازه آنها بین ۶ تا ۱۰ میلیمتر است، معمولاً دردناکترند و احتمال گیر کردن آنها در حالب هم بیشتر است. این سنگها ممکن است باعث انسداد مسیر ادرار، درد شدید کولیکی و در صورت تأخیر در درمان، منجر به آسیب به حالب یا کلیه شوند.
البته، اندازه و محل سنگ مهمترین عامل در احتمال گیر کردن آن و شدت دردهای کولیکی هستند و نامنظم بودن سنگ نقش کمی در این موارد دارد.
روشهای تشخیص قطعی نوع سنگ
تشخیص دقیق نوع سنگ کلیه برای همه بیماران ضروری نیست. به عبارتی اگر اولین بار است که دچار سنگ کلیه شدهاید و سنگ بهراحتی دفع شده است، الزامی برای بررسی نوع سنگ وجود ندارد. در مقابل تشخیص نوع سنگ برای افرادی که شرایط زیر را دارند، ضروری است:
- کسانی که اصطلاحاً کلیههایشان سنگساز هستند؛
- قبلاً سنگ کلیه بزرگی داشتهاند؛
- سابقۀ خانوادگی سنگ بزرگ کلیه دارند.
تشخیص نوع سنگ قبل از دفع
زمانی که سنگ هنوز در بدن قرار دارد، پزشک به چند روش میتواند تا حدودی نوع سنگ را تشخیص دهد. این روشها را در ادامه بررسی میکنیم.
سیتیاسکن (CT Scan)
یکی از دقیقترین روشها سیتیاسکن است که اطلاعات مهمی درباره محل، اندازه و حتی سختی سنگ در اختیار پزشک قرار میدهد. برای مثال، سنگهای کلسیمی متراکمتر و سختتر هستند، درحالیکه سنگهای اسید اوریکی تراکم کمتری دارند.
آزمایش ادرار
اگر ادرار اسیدی باشد، احتمالاً سنگ از نوع اسید اوریکی یا سیستینی و اگر قلیایی باشد، احتمالاً سنگ از نوع سنگهای عفونی یا فسفات کلسیم است. از سوی دیگر اگر میزان کلسیم و اسید اوریک در خون زیاد باشد، میتوان حدس زد که سنگ از نوع اسید اوریکی یا از نوع کلسیمی.
بررسی سابقه خانوادگی
همانطور که گفتیم سنگهای سیستینی ارثی هستند و اگر چنین موردی وجود داشته باشد، حتماً باید پزشک را در جریان بگذارید.
تشخیص نوع سنگ بعد از دفع
دقیقترین روش شناسایی انواع سنگ کلیه آنالیز سنگ بعد از دفع است. اگر بیمار هنگام دفع از صافی ادرار استفاده کند و سنگ را نگه دارد، میتواند آن را برای آنالیز به آزمایشگاه تحویل دهد. در آزمایشگاه با بررسی ترکیبات شیمیایی سنگ، نوع دقیق سنگ مشخص میشود.
البته در مواردی پزشک میتواند با دیدن رنگ و شکل سنگ، تشخیص اولیه بدهد؛ اما تشخیص قطعی فقط با آنالیز آزمایشگاهی امکانپذیر خواهد بود.
راهکارهای پیشگیری بر اساس جنس سنگ
اولین راهکاری که برای همه انواع سنگهای کلیه پیشنهاد میشود، این است آب کافی بنوشید تا ادرار رقیق بماند. بهعبارتی باید میزان مصرف مایعات آنقدر زیاد باشد که دفع ادرار به ۲.۵ لیتر در روز برسد. البته بسته به نوع سنگ، راهکارهای دیگری هم وجود دارد که در ادامه به آن میپردازیم.
راهکارهای پیشگیری از سنگهای کلسیمی
در بیماران مبتلا به سنگهای کلسیمی، اصلاح ترکیب ادرار با تغییر رژیم غذایی ممکن است. در این راستا بهتر است:
- مصرف نمک و قند را کاهش دهید.
- مصرف خوراکیهای دارای کلسیم را کاهش دهید ولی بههیچوجه از سبد غذاییتان حذف نکنید، چون نتیجه عکس میدهد و احتمال سنگسازی کلیه بیشتر میشود.
- در مورد سنگهای اگزالات کلسیمی هم بهتر است مصرف خوراکیهای پر اگزالات مانند اسفناج، آجیل و شکلات را محدود کنید.
راهکارهای پیشگیری از سنگهای اسید اوریکی
برای پیشگیری از این نوع سنگها، کاهش اسیدی بودن ادرار روش موثری است؛ بنابراین باید:
- مصرف پروتئین حیوانی، بهویژه گوشت قرمز را کاهش دهید.
- در صورت لزوم زیر نظر پزشک از داروهای قلیاییکننده ادرار استفاده کنید.
- به کمک پزشک بیماریهای زمینهای مانند نقرس را کنترل کنید.
راهکارهای پیشگیری از سنگهای استروویت
پیشگیری از تشکیل این سنگها عمل بدون کنترل عفونت ادراری امکانپذیر نیست؛ بنابراین باید:
- ابتدا عفونتهای ادراری کامل و اصولی درمان شوند.
- تحت نظر پزشک باشید تا از عود دوباره عفونت جلوگیری شود.
راهکارهای پیشگیری از سنگهای سیستین
مهمترین راهکار برای پیشگیری از عود سنگهای سیستین، مراجعۀ منظم به پزشک برای پایش مداوم وضعیت کلیهها است. مصرف مایعات بسیار زیاد، قلیایی نگهداشتن ادرار و گاهی درمان دارویی اختصاصی (تحت نظر پزشک) نقش مهمی در پیشگیری از این سنگها دارند. سنگهای سیستینی به دلیل بیماری زمینهای، بیشترین احتمال عود را دارند.
جمعبندی
همانطور که در این مطلب توضیح دادیم، سنگ کلیه انواع مختلفی دارد و بنابراین نمیتوان یک درمان مشخص برای آن تعریف کرد. در واقع عوامل متعددی مثل جنس سنگ، رنگ، شکل و بهخصوص اندازه سنگ در نحوه دفع، میزان دردی که فرد تجربه میکند، روش درمان و حتی احتمال عود سنگ دخیل هستند.
بااینحال نکته مهمی که درباره همه سنگهای کلیه صدق میکند، این است که باید بعد از دفع اقدامات پیشگیرانه را جدی بگیرید و به توصیههای پزشک توجه کنید. البته این موضوع برای کسانی که به دلیل عفونت یا بیماری زمینهای دچار سنگ کلیه شدهاند، بهمراتب اهمیت بیشتری دارد.
بنابراین اگر سنگی دفع کردهاید یا در سونوگرافی یا سیتیاسکن شما سنگ کلیه دیده شد، لازم است برای تشخیص دقیق نوع سنگ، دریافت رژیم غذایی و برنامه پیشگیری از عود دوباره سنگ به متخصص اورولوژی مراجعه کنید. تشخیص درست امروز، شما را از دردهای مکرر در آینده نجات خواهد داد.
