روش‌های «درمان سنگ لگنچه کلیه» | بر اساس اندازه سنگ

برای درمان سنگ لگنچه کلیه چند روش درمان وجود دارد و در بسیاری از موارد، جراحی باز ضرورتی ندارد. انتخاب روش درمان به اندازه، محل و تراکم سنگ، وضعیت کلیه و علائم شما بستگی دارد. 

در ادامه، روش‌های درمان سنگ لگنچه را معرفی و مقایسه می‌کنیم و توضیح می‌دهیم در چه شرایطی ESWL، ریرس یا PCNL مطرح می‌شود، چه عواملی بر موفقیت درمان اثر دارند و پس از جراحی چه مراقبت‌هایی لازم است.

درمان سنگ لگنچه کلیه چگونه انجام می‌شود؟

برای درمان سنگ لگنچه کلیه، بسته به اندازه و مکان سنگ، می‌توان از پیگیری و مدیریت درمان دارویی، سنگ‌شکنی برون‌اندامی (ESWL)، جراحی ریرس (RIRS) یا جراحی PCNL استفاده کرد.

اگر سنگ کوچک و بدون علامت باشد و انسداد یا مشکل مهمی ایجاد نکرده باشد، گاهی پیگیری دوره‌ای امکان‌پذیر است. 

در صورت نیاز به مداخله، ESWL سنگ را با امواج خارج از بدن خرد می‌کند؛ ریرس از مسیر طبیعی مجاری ادراری به سنگ دسترسی پیدا می‌کند و PCNL امکان برداشت سنگ را از راه مسیری کوچک در پوست فراهم می‌سازد.

برای سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲۰ میلی‌متر، معمولاً PCNL انتخاب اول است. در سنگ‌های کوچک‌تر نیز ESWL و ریرس از گزینه‌های اصلی هستند؛ اما انتخاب نهایی به بررسی تخصصی نیاز دارد.

آیا درمان سنگ لگنچه کلیه بدون جراحی امکان‌پذیر است؟

بله، اما امکان درمان بدون جراحی به اندازۀ سنگ و شرایط کلیه بستگی دارد. در بعضی بیماران، پیگیری دوره‌ای یا مدیریت دارویی کافی است. 

۱. پیگیری و احتمال دفع خودبه‌خودی سنگ

لگنچه بخشی از کلیه است که ادرار در آن جمع می‌شود و از طریق حالب به مثانه می‌رود. سنگی که در لگنچه قرار دارد، ممکن است مدتی بدون علامت باقی بماند.

اگر سنگ کوچک باشد و درد، انسداد، عفونت یا اختلال عملکرد کلیه ایجاد نکرده باشد، پزشک ممکن است پیگیری دوره‌ای را به‌جای درمان فوری پیشنهاد کند.

کوچک‌بودن سنگ حتما به معنای دفع طبیعی آن نیست. برای دفع طبیعی، سنگ باید از لگنچه وارد حالب شود و مسیر ادراری را طی کند. به همین دلیل، احتمال دفع سنگ داخل لگنچه را نباید با آمار دفع سنگ‌هایی که وارد حالب شده‌اند، یکسان دانست.

۲. مدیریت دارویی سنگ لگنچه کلیه

این داروها از رسوب مواد پیشگیری می‌کنند و برای برای مدیریت رشد سنگ‌ها استفاده می‌شوند. بسته به نوع سنگ یا مشکل زمینه‌ای، داروی تجویز شده متفاوت خواهد بود.  این داروها در دوران پیگیری یا برای پیشگیری از عود مجدد سنگ کاربرد دارند.

روش‌های برون‌اندامی و جراحی درمان سنگ لگنچه کلیه

اگر سنگ به دلیل اندازه، رشد، درد، انسداد، عفونت یا شرایط دیگر به درمان فعال نیاز داشته باشد، متخصص اورولوژی یکی از روش‌های برداشت یا خردکردن سنگ را بررسی می‌کند.

مهم‌ترین روش‌ها شامل ESWL، ریرس و PCNL هستند که از نظر نحوۀ دسترسی به سنگ، احتمال پاک‌سازی و دوران نقاهت تفاوت دارند.

۱. سنگ‌شکنی برون‌اندامی (ESWL)

در سنگ‌شکنی برون‌اندامی، امواج ضربه‌ای از خارج بدن روی سنگ متمرکز می‌شوند و آن را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کنند. این قطعات سپس به‌تدریج از طریق ادرار دفع می‌شوند.

ESWL به برش پوست یا ورود ابزار به داخل کلیه نیاز ندارد و معمولاً به‌صورت سرپایی انجام می‌شود. بسته به شرایط بیمار و روش کار مرکز درمانی، ممکن است از داروهای ضددرد، آرام‌بخشی یا بیهوشی استفاده شود.

چه زمانی ESWL مناسب‌تر است؟

این روش بیشتر برای سنگ‌های کوچک تا متوسطی مطرح می‌شود که از نظر اندازه، تراکم و محل قرارگیری، امکان خردشدن و دفع مناسب قطعات را داشته باشند.

برای مثال، سنگ‌های بسیار متراکم ممکن است در برابر امواج مقاوم‌تر باشند. همچنین هرچه سنگ بزرگ‌تر باشد، احتمال نیاز به جلسات تکراری یا اقدامات تکمیلی افزایش می‌یابد.

مزایای ESWL:

• بدون برش پوست و ورود ابزار به کلیه؛

• تهاجم کمتر نسبت به روش‌های جراحی؛

• معمولاً بدون نیاز به بستری طولانی؛

• امکان بازگشت نسبتاً سریع به فعالیت‌های روزمره؛

محدودیت‌ها و عوارض احتمالی:

• احتمال نیاز به چند جلسۀ درمان؛

• باقی‌ماندن قطعات سنگ؛

• درد هنگام دفع قطعات؛

• خون در ادرار برای مدت کوتاه؛

• احتمال تجمع قطعات در حالب و ایجاد انسداد.

نکتۀ مهم این است که خردشدن سنگ به معنای خارج‌شدن کامل آن نیست. پس از ESWL باید مشخص شود چه مقدار از سنگ دفع شده و آیا قطعات باقی‌مانده به اقدام دیگری نیاز دارند.

۲. جراحی ریرس (RIRS)

ریرس یکی از روش‌های کم‌تهاجمی درمان سنگ داخل کلیه است که بدون برش پوست انجام می‌شود. در این روش، پزشک ابزار باریک و انعطاف‌پذیری به نام یورتروسکوپ انعطاف‌پذیر را از مجرای ادرار وارد مثانه و سپس از طریق حالب وارد کلیه می‌کند. 

این دستگاه به دوربین مجهز است؛ پزشک پس از مشاهده سنگ، با استفاده از ابزار مخصوص - معمولاً لیزر - آن را خرد می‌کند. پس از آن، بعضی قطعات خارج می‌شوند و قطعات بسیار ریز ممکن است همراه ادرار دفع شوند. ریرس معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.

چه زمانی جراحی ریرس (RIRS) مناسب‌تر است؟

این روش یکی از گزینه‌های اصلی برای سنگ‌های کوچک تا متوسط لگنچه است؛ به‌خصوص زمانی که احتمال موفقیت ESWL کمتر باشد یا پزشک بخواهد به سنگ دسترسی مستقیم داشته باشد.

ریرس برای بعضی سنگ‌های بزرگ‌تر نیز قابل استفاده است، اما احتمال نیاز به درمان چندمرحله‌ای افزایش می‌یابد. برای سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر، در شرایط معمول PCNL ترجیح داده می‌شود.

آیا ریرس همان جراحی سنگ کلیه با لیزر است؟

در بسیاری از عمل‌های ریرس، از لیزر برای خردکردن سنگ استفاده می‌شود؛ به همین دلیل، گاهی بیماران آن را جراحی سنگ کلیه با لیزر می‌نامند.

بااین‌حال، لیزر یک روش مستقل درمانی نیست؛ بلکه ابزار خردکردن سنگ است و می‌تواند در ریرس و بعضی روش‌های دیگر نیز به کار رود.

۳. جراحی PCNL برای سنگ لگنچه کلیه

جراحی PCNL یکی از روش‌های اصلی درمان سنگ‌های بزرگ کلیه است.

در این روش، پزشک با ایجاد یک مسیر کوچک از پوست پهلو یا پشت، به داخل کلیه دسترسی پیدا می‌کند. سپس با کمک دوربین و ابزار مخصوص، سنگ را خرد کرده و قطعات آن را از همان مسیر خارج می‌کند.

برخلاف ESWL که قطعات سنگ باید از طریق ادرار دفع شوند، در PCNL اورولوژیست می‌توانید حجم زیادی از سنگ را موقع جراحی خارج کند.

چه زمانی PCNL مناسب‌تر است؟

اگرچه PCNL تهاجمی‌تر از دو روش دیگر است، در درمان سنگ‌های بزرگ  احتمال پاک‌سازی بالاتری دارد. این روش معمولاً برای سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲۰ میلی‌متر انتخاب اول است. همچنین ممکن است برای سنگ‌های متعدد یا در مواردی که درمان‌های دیگر مناسب نیستند، انتخاب شود. 

۴. جراحی باز سنگ لگنچه کلیه

در این جراحی، پزشک از طریق برشی بزرگ‌تر به کلیه دسترسی پیدا می‌کند و سنگ را خارج می‌سازد. در مقایسه با روش‌های کم‌تهاجمی، معمولاً درد پس از عمل، مدت بستری و دوران نقاهت بیشتر است.

 با گسترش روش‌های کم‌تهاجمی مانند PCNL و ریرس، استفاده از جراحی باز بسیار محدود شده است و بیشتر در موارد نادرم طرح می‌شود. حتی بسیاری از سنگ‌های بزرگ و خطرناک نیز با PCNL قابل درمان هستند و لزوماً به جراحی باز نیاز ندارند.

چه عواملی روش درمان سنگ لگنچه کلیه را تعیین می‌کنند؟

 انتخاب روش درمان سنگ لگنچه کلیه به عوامل مختلفی  مثل اندازه، تراکم، جنس احتمالی سنگ، وجود علائم، انسداد مسیر ادرار و وضعیت عملکرد کلیه بستگی دارد. متخصص اورولوژی با بررسی این عوامل مشخص می‌کند که پیگیری دوره‌ای، سنگ‌شکنی برون‌اندامی یا جراحی برای بیمار مناسب‌تر است.

۱. اندازه سنگ لگنچه کلیه

اندازه یکی از مهم‌ترین معیارهای انتخاب درمان است؛ زیرا با بزرگ‌ترشدن سنگ، احتمال موفقیت برخی روش‌ها کمتر می‌شود.

سنگ‌های کوچک (کمتر از ۵ میلی‌متر)

سنگ‌های کوچک معمولاً به‌صورت طبیعی و با افزایش مصرف مایعات، تحرک کافی و مصرف داروهای مسکن و شل کننده  دفع می‌شوند.

سنگ‌های متوسط (۶ تا ۱۰ میلی‌متر)

این سنگ‌ها ممکن است با حرکت و ورود به حالب، موجب درد یا انسداد شوند. در بعضی موارد می‌توان این سنگ را تحت نظر گرفت. اگر درمان فعال لازم باشد، ESWL و ریرس از گزینه‌های اصلی هستند.

سنگ‌های ۱۰ تا ۲۰ میلی‌متر 

در سنگ‌هایی به این ابعاد، بسته به ویژگی‌های سنگ، ESWL، ریرس یا در شرایط منتخب مینی PCNL مطرح می‌شوند.

سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲۰ میلی‌متر

در سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتیمتر  معمولاً PCNL انتخاب اول است؛ زیرا احتمال نیاز به جلسات تکراری با روش‌های دیگر افزایش می‌یابد.

۲. تراکم و جنس احتمالی سنگ

این ویژگی در سی‌تی‌اسکن با واحد هانسفیلد (HU) اندازه‌گیری می‌شود. سنگ‌های بسیار متراکم، به‌ویژه سنگ‌هایی با تراکم بیشتر از ۱۰۰۰ واحد هانسفیلد و ساختار نسبتاً یکنواخت، ممکن است در برابر ESWL مقاوم‌تر باشند.  بررسی سنگ‌های دفع‌شده قبلی یا اطلاعات تصویربرداری می‌تواند به ارزیابی جنس سنگ کمک کند.

۳. علائم، انسداد و وضعیت عملکرد کلیه

وجود سنگ در لگنچه همیشه به معنای نیاز فوری به جراحی نیست؛ اما بعضی شرایط، ضرورت درمان فعال را افزایش می‌دهند:

• درد مداوم یا عودکننده؛

• بزرگ‌ترشدن سنگ در تصویربرداری‌های بعدی؛

• انسداد مسیر خروج ادرار؛

• عفونت مرتبط با سنگ؛

• اختلال در عملکرد کلیه؛

• وجود تنها یک کلیۀ فعال.

همچنین بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و شرایط عمومی بیمار می‌توانند انتخاب روش را تغییر دهند.

به همین دلیل، متخصص اورولوژی با بررسی مجموع این عوامل مشخص می‌کند کدام روش می‌تواند تعادل مناسب‌تری میان اثربخشی، میزان تهاجم و عوارض احتمالی داشته باشد.

مقایسۀ روش‌های درمان سنگ لگنچه کلیه

برای مقایسۀ روش‌ها، علاوه بر نحوۀ انجام جراحی، باید شرایط کاربرد، احتمال پاک‌سازی سنگ و محدودیت‌های هر روش را در نظر گرفت.

میزان موفقیت روش‌های درمان سنگ لگنچه کلیه

یکی از معیارهای موفقیت درمان، میزان پاک‌سازی سنگ است؛ یعنی پس از درمان چه مقدار از سنگ یا قطعات آن در کلیه باقی مانده است.

۱. میزان موفقیت ESWL

در سنگ‌شکن برون‌اندامی، سنگ خرد می‌شود، اما قطعات باید به‌تدریج از مسیر ادرار دفع شوند. به همین دلیل، ممکن است بعضی قطعات باقی بمانند یا چند جلسه درمان لازم شود.

۲. میزان موفقیت RIRS

در ریرس، پزشک سنگ را مستقیماً مشاهده و خرد می‌کند. بااین‌حال، برای سنگ‌های بزرگ یا متعدد ممکن است خارج‌کردن تمام قطعات در یک مرحله امکان‌پذیر نباشد.

۳. میزان موفقیت PCNL

PCNL در سنگ‌های بزرگ، به دلیل امکان برداشت مستقیم قطعات، معمولاً احتمال پاک‌سازی بالاتری دارد.

عوارض احتمالی ESWL، ریرس و PCNL

هر روش درمانی ممکن است عوارض متفاوتی ایجاد کند:

• ESWL: درد هنگام دفع قطعات، خون در ادرار و احتمال انسداد حالب بر اثر تجمع قطعات سنگ؛

• RIRS: عفونت ادراری، خون در ادرار، آسیب احتمالی به حالب و ناراحتی‌های ناشی از دابل جی؛

• PCNL: خون‌ریزی، عفونت و در موارد نادر، آسیب به اندام‌های مجاور؛

تهاجم کمتر لزوماً به معنای مناسب‌تر بودن روش برای تمام بیماران نیست. انتخاب درمان باید هم احتمال پاک‌سازی سنگ و هم خطرات احتمالی را در نظر بگیرد.

 مراقبت‌های پس از درمان سنگ لگنچه کلیه

دوران نقاهت و مراقبت‌های پس از درمان سنگ لگنچه کلیه به روش انتخاب‌شده، اندازه سنگ و وضعیت بیمار بستگی دارد. پس از سنگ‌شکنی برون‌اندامی (ESWL) و ریرس (RIRS)، معمولاً می‌توان زودتر به فعالیت‌های روزمره بازگشت؛ اما PCNL و به‌ویژه جراحی باز، به زمان بیشتری برای بهبودی نیاز دارند.

صرف‌نظر از روش درمان، توجه به علائم پس از عمل و پیگیری وضعیت سنگ همیشه اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است بخشی از سنگ در کلیه باقی مانده باشد یا به بررسی تکمیلی نیاز پیدا کنید.

علائم و ناراحتی‌های احتمالی پس از درمان سنگ لگنچه کلیه

نوع و شدت ناراحتی‌ها در روش‌های مختلف یکسان نیست. برخی از علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• خون مختصر در ادرار: در همۀ روش‌ها شایع است و معمولاً به‌تدریج کاهش می‌یابد؛

• درد پهلو: پس از ESWL ممکن است هنگام دفع سنگ‌ها دچار درد شوید.  پس از ریرس نیز به‌خاطر حریک مجاری ادراری یا وجود دابل جی، احتمال درد خفیف وجود دارد؛

• سوزش و تکرر ادرار: پس از ریرس یا در صورت قرارگرفتن دابل جی، ممکن است تجربه شود؛

• کبودی یا حساسیت پوست: پس از ESWL احتمال دارد در محل برخورد امواج کبودی ایجاد شود؛

• درد محل جراحی: پس از PCNL و جراحی باز، به دلیل ایجاد برش و دسترسی به کلیه، احتمال درد و ناراحتی در محل عمل وجود دارد.

مراقبت‌های ضروری و زمان پیگیری

رعایت مراقبت‌های پس از درمان به کاهش ناراحتی‌ها، شناسایی عوارض و بررسی نتیجۀ درمان کمک می‌کند.

• مصرف داروها: داروهای تجویزشده مانند مسکن  یا آنتی‌بیوتیک  را طبق دستور پزشک مصرف کنید؛  

• نوشیدن مایعات: در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، به میزان توصیه‌شده مایعات بنوشید تا سنگ‌های باقی‌‌مانده دفع شوند.

• فعالیت بدنی: پس از ESWL و ریرس زودتر می‌توانید به فعالیت عادی برگردید؛ پس از PCNL و جراحی باز،  لازم است برای مدت بیشتری از فعالیت سنگین بپرهیزید.

• مراقبت از محل جراحی: پس از PCNL یا جراحی باز، طبق دستور پزشک از زخم و پانسمان مراقبت کنید.

• پیگیری لوله‌های تخلیۀ ادرار: دابل جی، سوند یا نفروستومی را در زمان تعیین‌شده خارج یا تعویض کنید.

• تصویربرداری پس از درمان: برای بررسی قطعات باقی‌ماندۀ سنگ، تصویربرداری تجویزشده را انجام دهید.

تجربه و مهارت جراح چه تأثیری بر درمان سنگ لگنچه کلیه دارد؟

تجربۀ متخصص در انجام روش انتخاب‌شده می‌تواند بر مدت جراحی و بعضی نتایج درمان اثر بگذارد؛ به‌ویژه در PCNL که ایجاد مسیر دقیق به داخل کلیه، کنترل خون‌ریزی و برداشت سنگ اهمیت زیادی دارند.

در یک مرور بر منحنی یادگیری PCNL در سال ۲۰۲۵، اطلاعات ۱۷ مطالعه شامل ۲۲۳۰ بیمار بررسی شد. نتایج نشان داد افزایش تجربۀ انجام PCNL با کاهش مدت عمل، زمان استفاده از تصویربرداری حین جراحی و میزان برخی عوارض همراه بود.

علائم سنگ در لگنچه کلیه چیست؟

سنگ لگنچه معمولا باعث درد نمی‌شود و اغلب هنگام تصویربرداری به دلیل دیگری تشخیص داده می‌شود.

بااین‌حال، در صورت تحریک یا انسداد مسیر ادرار، ممکن است علائمی ایجاد کند.

علائم تحریک یا عفونت کلیه و انسداد مسیر ادرار:

• درد پهلو یا پشت، معمولاً در سمت کلیۀ درگیر؛

• انتشار درد به شکم یا کشالۀ ران؛

• وجود خون در ادرار؛

• تهوع و استفراغ، به‌ویژه همراه با درد شدید؛

• دردهای متناوب یا عودکننده.

شدت درد الزاماً با بزرگی سنگ ارتباط مستقیم ندارد. برای مثال، سنگ کوچکی که باعث انسداد شده است، ممکن است درد شدیدی ایجاد کند؛ درحالی‌که سنگ بزرگ‌تری بدون علامت باقی بماند.

آیا علائم سنگ لگنچه چپ و راست متفاوت است؟ 

در صورت بروز، علائم سنگ لگنچه چپ و راست از نظر ماهیت تفاوت مشخصی ندارند و تفاوت اصلی معمولاً سمت درد است. درد سمت راست شکم نیز گاهی ممکن است با بیماری‌هایی مانند آپاندیسیت اشتباه گرفته شود؛ بنابراین محل درد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

چه زمانی برای درمان سنگ لگنچه کلیه به پزشک مراجعه کرد؟

اگر در سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن شما سنگ لگنچه گزارش شده است، بهتر است نیاز به پیگیری یا درمان آن بررسی شود؛ حتی اگر درد نداشته باشید.

شرایط نیازمند بررسی پزشکی:

• درد مداوم یا عودکنندۀ پهلو؛

• بزرگ‌ترشدن سنگ در تصویربرداری؛

• مشاهده خون در ادرار؛

• انسداد یا کاهش عملکرد کلیه؛

• تب و لرز همراه با سنگ؛

• استفراغ شدید یا ناتوانی در نوشیدن مایعات؛

• کاهش شدید ادرار یا ناتوانی در ادرارکردن.

قبل از انتخاب روش درمان چه بررسی‌هایی لازم است؟

متخصص اورولوژی برای تصمیم‌گیری، علاوه بر علائم، به اطلاعات دقیقی درباره اندازه، محل و ویژگی‌های سنگ نیاز دارد.

مدارک و آزمایش‌های موردنیاز

هنگام مراجعه، بهتر است مدارک زیر را همراه داشته باشید:

• گزارش و تصاویر سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن؛

• نتایج آزمایش خون و ادرار، در صورت وجود؛

• نتیجۀ کشت ادرار، اگر قبلاً انجام شده است؛

• مدارک جراحی یا سنگ‌شکنی‌های قبلی؛

• نتیجۀ آزمایش جنس سنگ، در صورت وجود؛

• فهرست داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای.

بسته به شرایط شما، ممکن است آزمایش‌های جدید برای بررسی عملکرد کلیه، کشت ادرار یا تصویربرداری دقیق‌تر درخواست شود. پیش از انجام جراحی نیز بررسی و در صورت نیاز درمان عفونت ادراری اهمیت دارد.

هزینه درمان سنگ لگنچه کلیه به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینۀ درمان برای همۀ بیماران یکسان نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• نوع روش درمان؛ ESWL، ریرس یا PCNL؛

• اندازه، تعداد و پیچیدگی سنگ‌ها؛

• نیاز به بیهوشی و مدت بستری؛

• تجهیزات و خدمات بیمارستانی؛

• احتمال نیاز به چند مرحله درمان؛

• آزمایش‌ها، تصویربرداری و پیگیری‌های بعدی.

برای مثال، ممکن است یک بیمار با یک جلسه ESWL به نتیجۀ مطلوب برسد؛ اما بیمار دیگری به جلسات بیشتر یا روش متفاوتی نیاز داشته باشد.

بنابراین، برآورد دقیق هزینه پس از بررسی مدارک، تعیین روش درمان و مشخص‌شدن شرایط بیمه امکان‌پذیر است.

جمع‌بندی

درمان سنگ لگنچه کلیه به اندازه، تراکم و محل دقیق سنگ و همچنین وضعیت کلیه بستگی دارد. بعضی سنگ‌های کوچک و بدون علامت را می‌توان تحت نظر گرفت؛ اما در مواردی مداخلۀ پزشکی مانند ESWL، ریرس و PCNL لازم است.

ESWL بدون برش پوست انجام می‌شود و برای بعضی سنگ‌های کوچک تا متوسط مناسب است. ریرس امکان دسترسی مستقیم به سنگ از مسیر طبیعی ادرار را فراهم می‌کند و PCNL معمولاً برای سنگ‌های بزرگ‌تر از ۲ سانتی‌متر انتخاب اول است.

نکتۀ مهم این است که هیچ روشی برای همۀ بیماران بهترین گزینه نیست. اگر در تصویربرداری شما سنگ لگنچه تشخیص داده شده است، بررسی ویژگی‌های سنگ و وضعیت کلیه توسط متخصص اورولوژی می‌تواند مشخص کند پیگیری کافی است یا به درمان فعال نیاز دارید. در صورت وجود تب، درد شدید یا علائم انسداد نیز نباید مراجعه را به تأخیر انداخت.