درمان درد کلیه؛ روش‌های تسکین خانگی و دارویی

درمان درد کلیه به علت آن بستگی دارد و اولین قدم برای انتخاب روش مناسب، مشخص‌کردن دلیل درد است. سنگ کلیه، عفونت و انسداد مسیر ادرار از علت‌های مهم این مشکل هستند که هرکدام به اقدامات متفاوتی نیاز دارند.

برای تسکین درد، بسته به شرایط بیمار می‌توان از مسکن‌های مناسب، داروهای کمک‌کننده به دفع سنگ و اقدامات خانگی مانند کمپرس گرم، استراحت و دریافت مایعات کافی استفاده کرد. 

در ادامه، کاربرد این روش‌ها، میزان اثربخشی آن‌ها و شرایطی را توضیح می‌دهیم که درد کلیه به بررسی پزشکی نیاز دارد.

+درمان درد کلیه چگونه انجام می‌شود؟

روش تسکین درد کلیه به علت درد، شدت آن و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد.

برای مثال، داروهای ضدالتهاب مانند دیکلوفناک از گزینه‌های اصلی کنترل درد ناشی از سنگ کلیه هستند؛ اما ممکن است برای افراد مبتلا به کم‌آبی شدید یا اختلال عملکرد کلیه مناسب نباشند.

برای کاهش درد و تب همراه عفونت کلیه، استامینوفن می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ البته درمان اصلی این عفونت، آنتی‌بیوتیک مناسب است. 

اقداماتی مانند کمپرس گرم، استراحت و مصرف متعادل مایعات نیز ممکن است ناراحتی را کاهش دهند، اما جایگزین درمان علت اصلی نیستند.

جدول زیر، علائم شاخص و اقدامات مناسب برای علت‌های مهم درد کلیه را نشان می‌دهد.

این علائم به‌تنهایی برای تشخیص علت درد کافی نیستند. همچنین کم‌آبی ممکن است زمینه‌ساز مشکلات کلیوی باشد، اما نمی‌توان هر درد پهلویی را مستقیماً به آن نسبت داد.

 چه مسکنی برای درد کلیه مناسب است؟

انتخاب داروی درد کلیه به علت و شدت درد، عملکرد کلیه و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. داروهای ضدالتهاب برای درد کولیکی ناشی از سنگ کلیه مؤثرند. 

از سوی دیگر برای کاهش درد و تب همراه عفونت کلیه (پیلونِفریت - Pyelonephritis)، و درد ناشی از کیست استامینوفن معمولاً انتخاب مناسب‌تری است. 

درد کلیه ممکن است با این مسکن‌ها کاهش یابد؛ اما بررسی علت همچنان ضروری است.

مسکن‌های ضدالتهاب برای درد سنگ کلیه

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند دیکلوفناک، ایبوپروفن و کتورولاک، از گزینه‌های اصلی تسکین درد کولیکی ناشی از سنگ کلیه هستند. این داروها با کاهش تولید مواد التهاب‌زا به کنترل درد کمک می‌کنند.

بااین‌حال، مصرف آن‌ها در افراد دارای اختلال عملکرد کلیه، کم‌آبی شدید، سابقۀ خونریزی گوارشی یا بعضی بیماری‌های قلبی ممکن است خطرناک باشد. در دوران بارداری نیز نباید بدون تأیید پزشک مصرف شوند.

استامینوفن برای تسکین درد ناشی از عفونت و سایر مشکلات کلیوی

استامینوفن برای کاهش درد و تب همراه عفونت کلیه کاربرد دارد.

این دارو ممکن است برای تسکین موقت درد ناشی از برخی کیست‌های کلیوی یا بیمارانی که نمی‌توانند داروهای ضدالتهاب مصرف کنند نیز استفاده شود.

استامینوفن در مقدار توصیه‌شده معمولاً از نظر عوارض کلیوی کم‌خطرتر از داروهای ضدالتهاب است؛ اما مصرف بیش‌ازحد آن می‌تواند به کبد آسیب برساند.

استامینوفن عفونت کلیه را درمان نمی‌کند. همچنین در درد ناشی از انسداد ادراری یا کیست علامت‌دار، کاهش درد با مسکن به معنای برطرف‌شدن مشکل اصلی نیست.

شیاف و آمپول مسکن برای درد کلیه

شیاف و داروهای تزریقی ممکن است برای کنترل درد کلیه، به‌ویژه زمانی که بیمار به‌دلیل تهوع یا استفراغ قادر به مصرف داروی خوراکی نیست، استفاده شوند.

برای درد کولیکی ناشی از سنگ کلیه، شیاف دیکلوفناک و کتورولاک تزریقی از گزینه‌های درمانی هستند. در مقابل، برای کاهش درد و تب ناشی از عفونت کلیه، ممکن است از شیاف استامینوفن یا استامینوفن وریدی استفاده شود.

انتخاب دارو به علت درد و وضعیت عملکرد کلیه بستگی دارد. همچنین استفراغ مداوم در بیمار مبتلا به عفونت کلیه می‌تواند نیازمند بستری و دریافت آنتی‌بیوتیک وریدی باشد.

داروهای ضداسپاسم و شل‌کننده برای کاهش درد سنگ کلیه

تامسولوسین با شل‌کردن عضلات صاف حالب می‌تواند به دفع سنگ‌های کوچکتر از میلی‌متری انتهای حالب، کمک کند.

این دارو مسکن فوری نیست؛ اما تسهیل دفع سنگ ممکن است حملات درد را کاهش دهد. مصرف آن به تشخیص پزشک بستگی دارد. 

هیوسین از داروهای ضداسپاسم است که با کاهش انقباض عضلات صاف عمل می‌کند. ازآنجایی‌که انقباضات حالب در ایجاد درد ناشی از سنگ نقش دارند، گاهی این دارو برای کاهش کولیک کلیوی تجویز می‌شود.

چگونه درد کلیه را در خانه تسکین دهیم؟

اگر درد خفیف است و علائم هشدار وجود ندارد، بعضی اقدامات خانگی ممکن است تا زمان مشخص‌شدن علت، ناراحتی را کاهش دهند. 

کمپرس گرم، استراحت و دریافت مایعات کافی از این اقدامات هستند؛ اما اثربخشی آن‌ها برای تمام علل درد کلیه یکسان نیست و جایگزین درمان عفونت یا انسداد نمی‌شوند.

استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد کلیه

گرمای موضعی ممکن است به کاهش درد پهلو کمک کند. برخلاف تصور رایج که کمپرس گرم را فقط برای دردهای عضلانی مفید می‌داند، استفاده از پد گرم‌کننده می‌تواند درد ناشی از سنگ‌های ادراری را نیز کاهش دهد.

دستور العمل: یک حولۀ گرم یا کیسۀ آب گرم با دمای ملایم را روی ناحیۀ دردناک قرار دهید. بهتر است پارچه‌ای بین منبع گرما و پوست باشد. می‌توانید حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه از کمپرس استفاده کنید، مشروط بر اینکه باعث سوزش یا ناراحتی پوست نشود.

استراحت و انتخاب وضعیت مناسب بدن

استراحت نسبی و کاهش فعالیت‌های سنگین ممکن است تحمل درد را آسان‌تر کند. بهتر است هنگام ناراحتی، وضعیتی را انتخاب کنید که فشار کمتری به کمر و پهلو وارد می‌کند.

برخی افراد با درازکشیدن به پهلو یا قراردادن بالش زیر زانو احساس راحتی بیشتری دارند. بااین‌حال، هیچ وضعیت بدنی مشخصی وجود ندارد که برای تمام بیماران مبتلا به درد کلیه مؤثر باشد.

 آیا داروهای گیاهی و دمنوش‌ها درد کلیه را کاهش می‌دهند؟

دربارۀ اثرگذاری دمنوش‌ و داروی گیاهی برای درد کلیه شواهد علمی کافی و قابل‌اتکایی  وجود ندارد.

علاوه‌برآن، بعضی ترکیبات گیاهی ممکن است با داروهای مصرفی تداخل داشته باشند یا برای افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی مضر باشند. همچنین کیفیت، ترکیبات و مقدار مواد مؤثر در فرآورده‌های گیاهی همیشه یکسان نیست.

چه اقداماتی ممکن است درد کلیه را بدتر کنند؟

بعضی اقدامات خودسرانه هنگام درد کلیه ممکن است خطر عوارض را افزایش دهند یا تشخیص و درمان مشکل اصلی را به تأخیر بیندازند.

• مصرف هم‌زمان چند مسکن ضدالتهاب: ترکیب داروهایی مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک خطر آسیب کلیوی و خونریزی گوارشی را افزایش می‌دهد.

• افزایش خودسرانۀ مقدار مسکن: مصرف مقدار بیشتر لزوماً درد را بهتر کنترل نمی‌کند و ممکن است باعث مسمومیت دارویی شود.

• مصرف خودسرانۀ آنتی‌بیوتیک: آنتی‌بیوتیک مسکن نیست و انتخاب آن باید متناسب با نوع و شدت عفونت باشد.

• اتکا به درمان‌های گیاهی: استفاده از روش‌های فاقد شواهد کافی ممکن است درمان بیماری را به تأخیر بیندازد.

آیا روش تسکین درد کلیه راست و چپ متفاوت است؟

روش تسکین درد کلیه به علت ایجاد آن بستگی دارد، نه صرفاً راست یا چپ بودن درد. سنگ، عفونت و انسداد ممکن است در هر دو سمت رخ دهند و اصول کنترل درد آن‌ها تفاوت اساسی ندارد.

البته محل درد می‌تواند در تشخیص علت اهمیت داشته باشد. برای مثال، بعضی مشکلات عضلانی، شکمی یا لگنی ممکن است باعث درد در یک سمت شوند و با درد کلیه اشتباه گرفته شوند.

در زنان نیز بعضی بیماری‌های تخمدان یا سایر اندام‌های لگنی می‌توانند درد یک‌طرفه ایجاد کنند.

بنابراین، انتخاب مسکن یا روش خانگی متفاوت صرفاً براساس سمت درد، مبنای علمی ندارد و باید علائم همراه و علت احتمالی در نظر گرفته شوند.

چه زمانی برای درد کلیه باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر درد کلیه شدید است، با مسکن کنترل نمی‌شود یا همراه علائم دیگری ایجاد شده، باید احتمال مشکلاتی مانند عفونت کلیه یا انسداد ادراری بررسی شود. بعضی از این شرایط به اقدام فوری نیاز دارند و نباید با ادامۀ درمان خانگی مدیریت شوند.

علائمی که به بررسی فوری نیاز دارند:

• درد شدید یا مقاوم به مسکن؛

• تب و لرز همراه درد پهلو؛

• کاهش شدید یا قطع ادرار؛

• استفراغ مداوم و ناتوانی در نوشیدن مایعات؛

• درد همراه با خون واضح در ادرار؛

• درد پهلو در دوران بارداری یا در افراد دارای یک کلیه.

درد خفیف اما مکرر یا طولانی‌مدت نیز نیازمند بررسی علت است. پزشک با معاینه و در صورت نیاز آزمایش ادرار، آزمایش خون یا تصویربرداری، وضعیت کلیه و مسیر ادرار را ارزیابی می‌کند.

جمع‌بندی

برای درمان درد کلیه، انتخاب روش تسکین باید براساس علت درد و شرایط بیمار انجام شود.

داروهای ضدالتهاب مانند دیکلوفناک برای درد کولیکی ناشی از سنگ کلیه مؤثرند؛

درحالی‌که استامینوفن می‌تواند به کاهش درد و تب ناشی از عفونت کلیه کمک کند.

در برخی شرایط نیز استفاده از شیاف یا داروهای تزریقی برای کنترل درد ضروری است.

روش‌های خانگی مانند کمپرس گرم و استراحت هم ممکن است به کاهش موقت درد کمک کنند، اما اثربخشی آن‌ها برای تمام مشکلات کلیوی یکسان نیست.

نکتۀ مهم این است که تسکین درد لزوماً به معنای برطرف‌شدن علت آن نیست. اگر درد شدید یا مداوم است یا با علائمی مانند تب، لرز، استفراغ و اختلال در دفع ادرار همراه شده، لازم است برای تشخیص علت و انتخاب درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.