عمل جراحی وازکتومی چگونه انجام می‌شود؟ مراحل و عوارض

عمل جراحی وازکتومی با ایجاد یک یا دو برش کوچک روی پوست کیسه بیضه انجام می‌شود.

جراح از طریق این برش‌ها به لوله‌های وابران اسپرم دسترسی پیدا می‌کند و با قطع و مسدود کردن آن‌ها، مسیر عبور اسپرم را می‌بندد. این جراحی معمولاً با بی‌حسی موضعی و به‌صورت سرپایی انجام می‌شود.

در ادامه، مراحل جراحی با برش، مدت عمل، عوارض احتمالی و مراقبت‌های لازم را بررسی می‌کنیم.

مرور سریع: عمل جراحی وازکتومی چگونه انجام می‌شود؟

در روش جراحی وازکتومی با برش، پزشک ابتدا پوست کیسه بیضه و بافت‌های اطراف لوله‌های انتقال اسپرم را با داروی موضعی بی‌حس می‌کند.

سپس با ایجاد یک یا دو برش کوچک، لوله‌های وابران اسپرم را شناسایی و بخشی از هر لوله را از محل برش بیرون می‌آورد.

سپس اورولوژیست لوله‌ها را قطع می‌کند و با تکنیک مناسب، مجرای داخلی آن‌ها را مسدود می‌سازد. در پایان، لوله‌ها به موقعیت خود بازگردانده می‌شوند و محل برش، در صورت نیاز، بخیه می‌خورد.

این روش انجام وازکتومی معمولاً حدود ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و اغلب به بستری شبانه نیاز ندارد. البته زمان جراحی ممکن است با توجه به شرایط بیمار تغییر کند و نتیجه انسداد لوله‌ها نیز باید در هفته‌های بعد بررسی شود.

قبل از عمل جراحی وازکتومی چه آمادگی‌هایی لازم است؟

اقدامالت و آمادگی های قبل از جراحی در ۳ گروه کلی «معاینه»، «بررسی سوابق» و «آماده شدن برای عمل» قرار می‌گیرد. 

۱. معاینه

پیش از جراحی، متخصص اورولوژی کیسه بیضه را معاینه می‌کند تا محل لوله‌های وابران اسپرم و امکان دسترسی به آن‌ها مشخص شود.

این بررسی به‌ویژه در افرادی اهمیت دارد که سابقه جراحی کشاله ران یا کیسه بیضه دارند یا لوله‌های آن‌ها به‌راحتی لمس نمی‌شوند.

۲. بررسی سوابق پزشکی

علاوه‌بر معاینه، اورولوژیست سابقۀ بیماری‌ها و داروهای مصرفی شما را بررسی می‌کند.

اگر داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف می‌کنید یا سابقه اختلال انعقاد خون دارید، باید پزشک را مطلع کنید؛ زیرا ممکن است بر برنامه جراحی و احتمال خونریزی اثر بگذارند. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع نکنید.

۳. آماده شدن برای عمل

آمادگی‌های معمول پیش از جراحی عبارت‌اند از:

• بهداشت محل جراحی: استحمام و تمیز نگه‌داشتن ناحیه؛ اصلاح موها فقط در صورت توصیه پزشک.

• لباس مناسب: همراه‌داشتن لباس زیر حمایتی برای کاهش حرکت کیسه بیضه پس از عمل.

• برنامه بازگشت: هماهنگی رفت‌وآمد، به‌ویژه در صورت استفاده از آرام‌بخش.

• دستورات پیش از عمل: رعایت توصیه‌های پزشک درباره داروها، خوردن و آشامیدن و زمان مراجعه.

آیا عمل جراحی وازکتومی با بیهوشی انجام می‌شود؟

عمل جراحی وازکتومی معمولاً با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و به بیهوشی عمومی نیاز ندارد.

پزشک داروی بی‌حسی را به پوست کیسه بیضه و بافت‌های اطراف لوله وابران اسپرم تزریق می‌کند. هنگام تزریق ممکن است سوزش کوتاهی احساس کنید؛ اما پس از اثرکردن دارو، معمولاً درد تیز ناشی از برش احساس نمی‌شود.

در زمان آزادسازی یا جابه‌جایی لوله‌ها ممکن است احساس فشار یا کشش داشته باشید. اگر هنگام جراحی درد دارید، باید به پزشک اطلاع دهید تا بی‌حسی بررسی و در صورت نیاز تکمیل شود.

در شرایط خاص، مانند اضطراب شدید یا دشواری پیش‌بینی‌شده در دسترسی به لوله‌ها، ممکن است استفاده از آرام‌بخشی یا بیهوشی عمومی مطرح شود. انتخاب روش مناسب به ارزیابی پزشک و شرایط جراحی بستگی دارد.

مراحل عمل جراحی وازکتومی با برش

در روش جراحی با برش، جراح از طریق پوست کیسه بیضه به لوله‌های وابران اسپرم دسترسی پیدا می‌کند.

این لوله‌ها در داخل طناب اسپرماتیک قرار دارند و برای مسدودکردن آن‌ها نیازی به برش خود بیضه نیست. 

جراحی در چهار مرحله اصلی انجام می‌شود.

۱. بی‌حس‌کردن و آماده‌سازی محل جراحی

ابتدا پوست کیسه بیضه با محلول ضدعفونی‌کننده آماده می‌شود. سپس پزشک داروی بی‌حسی را به پوست و بافت‌های اطراف لوله تزریق می‌کند.

جراح پیش از ایجاد برش از کافی‌بودن اثر بی‌حسی اطمینان پیدا می‌کند.

۲. ایجاد برش و دسترسی به لوله وابران اسپرم

جراح با لمس کیسه بیضه، لوله وابران اسپرم را شناسایی می‌کند و آن را در موقعیت مناسبی زیر پوست نگه می‌دارد.

سپس با تیغ جراحی برش کوچکی روی پوست ایجاد می‌کند. با کنارزدن بافت‌های اطراف، بخش کوتاهی از لوله آزاد و از محل برش بیرون آورده می‌شود تا امکان قطع و انسداد آن فراهم شود.

بسته به تکنیک جراح و موقعیت لوله‌ها، ممکن است هر دو لوله از طریق یک برش در خط میانی کیسه بیضه در دسترس قرار گیرند یا برای هر سمت برش جداگانه‌ای ایجاد شود.

۳. قطع و بستن لوله‌های وابران اسپرم

پس از آزادسازی لوله وابران اسپرم، جراح با یکی از تکنیک‌های جراحی، مسیر عبور اسپرم را مسدود می‌کند.

در بیشتر روش‌ها لوله قطع می‌شود و گاهی قطعه کوتاهی از آن نیز برداشته می‌شود؛ اما برخی تکنیک‌ها بدون قطع کامل لوله انجام می‌شوند.

روش‌های مختلفی برای انسداد لوله وجود دارند که بعضی از آن‌ها به‌صورت ترکیبی استفاده می‌شوند.

انتخاب تکنیک اهمیت دارد؛ زیرا می‌تواند بر احتمال بازشدن مجدد مسیر لوله تأثیر بگذارد.

۱. گره‌زدن لوله 

در این روش، جراح دو انتهای لوله را با نخ جراحی می‌بندد معمولاً قطعه‌ای از لوله نیز برداشته می‌شود. 

راهنمای AUA ۲۰۲۶ این روش را به تنهایی توصیه نمی‌کند و بهتر است با روش‌های دیگر مثل «بافت جداکننده» ترکیب شود.

۲. سوزاندن مخاط داخلی لوله 

در این روش جراح پس از قطع لوله، با استفاده از ابزار حرارتی یا الکتریکی، پوشش داخلی مجرای آن را تخریب می‌کند. این اقدام باعث تشکیل بافت اسکار و مسدودشدن مسیر داخلی لوله می‌شود.  

۳. بستن لوله با کلیپس  

در این روش، جراح از کلیپس‌های مخصوص برای بستن انتهای لوله‌ها استفاده می‌کند. ممکن است قطعه‌ای از لوله نیز برداشته شود.  

۴. قرار دادن بافت جداکننده  

جراح لایه‌ای از بافت پوشاننده لوله را بین دو انتهای قطع‌شده قرار می‌دهد تا از قرارگرفتن مستقیم آن‌ها در مجاورت یکدیگر جلوگیری کند. 

این اقدام معمولاً به‌عنوان تکنیک مکمل همراه با «سوزاندن مخاط» یا «گره‌زدن» انجام می‌شود و به‌تنهایی روش کامل انسداد نیست.

۵. روش انتهای باز 

در این تکنیک، انتهای لوله در سمت بیضه باز باقی می‌ماند؛ اما انتهای دیگر، در سمت شکم، مسدود می‌شود. این روش می‌تواند همراه با «سوزاندن مخاط» انتهای  لولۀ شکمی و قرار دادن بافت جداکننده انجام شود.

۶. تا کردن انتهای لوله  

در این روش، جراح انتهای قطع‌شده لوله را روی خودش تا می‌کند و با بخیه در همان موقعیت نگه می‌دارد. هدف، دورکردن دو انتهای لوله از یکدیگر و کاهش احتمال اتصال مجدد آن‌هاست. این اقدام نیز معمولاً یک تکنیک مکمل است.

۷. سوزاندن گسترده لوله بدون قطع آن 

در این تکنیک، جراح با استفاده از جریان الکتریکی، بخشی از دیواره و مجرای داخلی لوله را در طول مشخصی تخریب می‌کند، بدون اینکه لوله را به‌طور کامل قطع کند.

این روش کمتر رایج است و در راهنمای وازکتومی انجمن اورولوژی آمریکا (AUA) در سال ۲۰۲۶، به‌عنوان تکنیک اصلی توصیه نمی‌شود.

کدام تکنیک بهتر است؟

راهنمای وازکتومی انجمن اورولوژی آمریکا (AUA)  ترکیب سوزاندن مخاط داخلی لوله و قرار دادن بافت جداکننده را برای انسداد لوله‌های وابران توصیه می‌کند.

پس از تکمیل انسداد لوله اول، جراح اقدام لازم را برای لوله سمت مقابل نیز انجام می‌دهد.

۴. کنترل خونریزی، بستن برش و پانسمان

پس از مسدودکردن هر دو لوله، جراح آن‌ها را به جای طبیعی خود بازمی‌گرداند و محل عمل را از نظر خونریزی بررسی می‌کند.

در صورت نیاز، برش پوست با بخیه بسته می‌شود. معمولاً برای این کار از بخیه‌های جذبی استفاده می‌شود که نیازی به کشیدن ندارند.

در پایان، محل جراحی پانسمان می‌شود و ممکن است پزشک برای کاهش حرکت کیسه بیضه، استفاده از لباس زیر حمایتی را توصیه کند.

خلاصه مراحل جراحی وازکتومی

جراحی وازکتومی چقدر طول می‌کشد؟

میانگین مدت جراحی وازکتومی با برش، حدود ۲۰ دقیقه است. البته این عدد ثابت نیست و ممکن است با توجه به تکنیک جراح و شرایط بیمار تغییر کند.

برای مثال، اگر لوله‌های وابران اسپرم به‌سختی لمس شوند یا به دلیل جراحی‌های قبلی، آزادسازی بافت‌ها دشوارتر باشد، ممکن است عمل زمان بیشتری ببرد.

مدت بستری بعد از وازکتومی

این جراحی معمولاً به‌صورت سرپایی انجام می‌شود. پس از پایان عمل، وضعیت عمومی بیمار، درد و خونریزی محل برش بررسی می‌شوند و در صورت مناسب‌بودن شرایط، بیمار همان روز مرخص می‌شود.

بنابراین، زمان حضور در مرکز معمولاً از مدت خود جراحی بیشتر است؛ اما بستری شبانه برای بیشتر بیماران ضروری نیست.

عوارض عمل جراحی وازکتومی در مردان چیست؟

عوارض احتمالی جراحی با برش بیشتر به بازکردن پوست کیسه بیضه، دستکاری بافت‌های اطراف لوله و روند ترمیم زخم مربوط می‌شوند.

کبودی و تورم خفیف در روزهای ابتدایی ممکن است بخشی از روند معمول بهبود باشند؛ اما خونریزی قابل‌توجه، هماتوم، عفونت زخم و درد شدید به بررسی پزشکی نیاز دارند.

۱. خونریزی و هِماتوم (Hematoma) کیسه بیضه

هنگام ایجاد برش یا آزادسازی لوله‌ها ممکن است رگ‌های کوچک بافتی آسیب ببینند. 

جراح معمولاً خونریزی را هنگام عمل کنترل می‌کند؛ اما گاهی خون در بافت‌های کیسه بیضه تجمع پیدا می‌کند و هِماتوم (Hematoma) ایجاد می‌شود.

هماتوم ممکن است با تورم، کبودی گسترده، درد یا احساس فشار همراه باشد.

۲. عفونت محل جراحی

گاهی ممکن است در پوست محل برش یا بافت‌های اطراف عفونت ایجاد شود.

قرمزی رو به گسترش، گرمی پوست، افزایش درد، ترشح چرکی و تب از نشانه‌های احتمالی عفونت هستند.

۳. درد و تورم پس از جراحی

درد خفیف تا متوسط در محل برش، حساسیت کیسه بیضه، کبودی و مقداری تورم ممکن است در روزهای ابتدایی پس از جراحی وجود داشته باشند.

این ناراحتی‌ها معمولاً با استراحت نسبی، حمایت از کیسه بیضه و مصرف مسکن مناسب کاهش پیدا می‌کنند.

مراقبت‌های ضروری بعد از عمل جراحی وازکتومی

برای محافظت از محل برش، کاهش درد و تورم و کمک به ترمیم زخم، مراقبت‌های زیر را طبق دستور پزشک متخصص انجام دهید.

۱. مراقبت از بخیه و پانسمان

• محل برش باید طبق دستور پزشک تمیز و خشک نگه داشته شود. 

• معمولاً در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست، بسته به دستور مرکز، از خیس‌شدن پانسمان و قرارگرفتن زخم در آب جلوگیری می‌شود.

• اگر از بخیه جذبی استفاده شده باشد، اغلب نیازی به کشیدن آن نیست و نباید بخیه‌ها را دستکاری کنید.

• در صورت بازشدن زخم، خونریزی ادامه‌دار یا ترشح غیرطبیعی باید به پزشک اطلاع دهید.

۲. کنترل درد و تورم بعد از عمل

برای کاهش درد و تورم ممکن است اقدامات زیر توصیه شوند:

• استراحت نسبی در روزهای ابتدایی؛

• استفاده از کمپرس سرد با لایه محافظ روی کیسه بیضه؛

• پوشیدن لباس زیر حمایتی برای کاهش حرکت و کشش بافت‌ها؛

• مصرف مسکن مناسب، مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب در صورت نداشتن منع مصرف.

کمپرس سرد نباید مستقیم روی پوست قرار بگیرد. همچنین، نوع مسکن باید با توجه به شرایط سلامت، خطر خونریزی و داروهای مصرفی شما تعیین شود.

۳. بازگشت به کار و فعالیت روزمره

بسیاری از بیماران می‌توانند پس از ۲ تا ۳ روز فعالیت‌های سبک خود را از سر بگیرند. بااین‌حال، زمان بازگشت به کار به وضعیت زخم، شدت ناراحتی و نوع فعالیت بدنی بستگی دارد.

برای مشاغل پشت‌میزی معمولاً استراحت کوتاه‌تری لازم است؛ اما افرادی که کار بدنی سنگین دارند ممکن است به محدودیت بیشتری نیاز داشته باشند.

معمولاً توصیه می‌شود برای حدود یک تا دو هفته، یا طبق دستور جراح، از ورزش شدید و بلندکردن اجسام سنگین خودداری شود.

بعد از جراحی چگونه از بسته‌شدن مؤثر لوله‌ها مطمئن می‌شویم؟

با پایان جراحی، ممکن است هنوز اسپرم‌هایی در بخش‌های پایین‌تر مسیر انتقال باقی مانده باشند. بنابراین، بسته‌شدن لوله‌ها در اتاق عمل به معنای ناباروری فوری نیست.

برای بررسی نتیجه انسداد جراحی، «آزمایش مایع منی» انجام می‌شود.

طبق راهنمای انجمن اورولوی اروپا، اولین نمونه را می‌توان از هفته هشتم پس از جراحی بررسی کرد. زمان دقیق آزمایش و نیاز احتمالی به تکرار آن به برنامه پزشک و نتیجه نمونه بستگی دارد.

نتیجه آزمایش ممکن است نبود اسپرم یا وجود تعداد بسیار کمی اسپرم بدون حرکت را نشان دهد. تفسیر نتیجه براساس معیارهای معتبر و تأیید انسداد مؤثر بر عهده پزشک است.

هزینه عمل جراحی وازکتومی در مشهد به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه جراحی ممکن است با توجه به محل انجام عمل، تکنیک انتخاب‌شده، نوع بی‌حسی، دستمزد جراح و خدمات مورد نیاز متفاوت باشد.

پس از اعلام هزینه عمل وازکتومی مردان باید موارد دیگر مثل هزینۀ بیمارستان، ویزیت پیش از عمل، داروها و آزمایش پیگیری را نیز به مبلغ اضافه کنید. 

همچنین، درصورتی‌که پوشش بیمه دارید، لازم است میزان پوشش هزینه‌ها را هم بررسی کنید.

 پس از جراحی چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

پس از عمل در صورت مشاهده علائم زیر باید سریع‌تر برای بررسی پزشکی اقدام کنید:

• خونریزی ادامه‌دار از محل برش که کنترل نمی‌شود؛

• تورم شدید یا افزایش سریع حجم کیسه بیضه؛

• درد شدید یا رو به افزایش، به‌ویژه اگر با مسکن توصیه‌شده کنترل نشود؛

• تب، ترشح چرکی یا قرمزی در حال گسترش اطراف زخم؛

• بازشدن محل برش یا تغییر غیرطبیعی وضعیت زخم.

جمع‌بندی

عمل جراحی وازکتومی با ایجاد یک یا دو برش کوچک در پوست کیسه بیضه و دسترسی به لوله‌های وابران اسپرم انجام می‌شود. جراح پس از آزادسازی لوله‌ها، آن‌ها را قطع و با تکنیک مناسب مسدود می‌کند و در پایان، محل برش را می‌بندد.

این جراحی معمولاً کوتاه و سرپایی است و در بیشتر بیماران با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. در اکثر موارد، پس از جراحی نیازی به بستری نیست و  اغلب بیماران همان روز مرخص می‌‌شوند.

خونریزی، هماتوم، عفونت و درد از عوارض احتمالی جراحی هستند که باید از ناراحتی‌های طبیعی روزهای نخست تفکیک شوند. مراقبت از محل برش و پرهیز از فعالیت سنگین نیز به بهبود مناسب زخم کمک می‌کنند.

پیش از انجام جراحی بهتر است درباره تکنیک پیشنهادی، نوع بی‌حسی، عوارض احتمالی، هزینه و برنامه پیگیری با متخصص اورولوژی گفت‌وگو کنید. پس از عمل نیز نتیجه انسداد لوله‌ها حتما باید با آزمایش مایع منی تأیید شود.