درمان سرطان فوق کلیه (جراحی، شیمی‌درمانی رادیوتراپی)

درمان سرطان فوق کلیه به نوع تومور، مرحلۀ بیماری و میزان گسترش آن بستگی دارد. اگر سرطان به غده محدود باشد و امکان برداشتن کامل آن وجود داشته باشد، جراحی معمولاً مهم‌ترین روش درمان است.

در مراحل پیشرفته یا در بعضی بیماران با خطر بالای عود، ممکن است دارودرمانی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز استفاده شود.

البته تمام تومورهای فوق‌کلیه سرطانی نیستند و روش درمان انواع مختلف سرطان این غده نیز یکسان نیست. در ادامه، مراحل بیماری، انواع سرطان، روش‌های درمان، نقش تجربۀ جراح و آزمایش‌های ضروری را بررسی می‌کنیم.

آیا سرطان فوق کلیه قابل درمان است؟

سرطان فوق کلیه در برخی بیماران، به‌ویژه در مراحل اولیه، قابل درمان است؛ اما نتیجۀ درمان به نوع سرطان، میزان گسترش آن، ویژگی‌های تومور و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.

برای مثال، در کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)، جراحی مهم‌ترین روش درمان تومورهای موضعی و قابل برداشت است. در موارد پیشرفته ممکن است داروی میتوتان، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز استفاده شود.

در مقابل، انتخاب درمان نوروبلاستوما به گروه خطر، سن کودک و ویژگی‌های ژنتیکی تومور وابسته است.

بنابراین نمی‌توان یک روش را برای تمام سرطان‌های فوق‌کلیه مناسب دانست. پزشک ابتدا نوع سرطان، مرحله و امکان برداشت تومور را بررسی می‌کند و سپس برنامۀ درمانی را مشخص خواهد کرد.

انواع سرطان غدد فوق کلیوی کدام‌اند؟

غدد فوق‌کلیه بالای کلیه‌ها قرار دارند و از دو بخش اصلی قشر و مغز تشکیل شده‌اند. تومورهای این ناحیه ممکن است از سلول‌های متفاوتی منشأ بگیرند و از نظر رفتار بیماری و انتخاب درمان یکسان نباشند.

کارسینوم قشر غدد فوق‌کلیوی (ACC)

کارسینوم قشر فوق‌کلیه نوعی سرطان نادر است که از بخش بیرونی غده ایجاد می‌شود. بعضی از این تومورها هورمون‌هایی مانند کورتیزول یا هورمون‌های جنسی را بیش از حد تولید می‌کنند.

این سرطان ممکن است در ابتدا محدود به غده باشد یا در مراحل پیشرفته به بافت‌ها و اندام‌های دیگر گسترش پیدا کند.

فِئوکروموسیتوما (Pheochromocytoma)

فِئوکروموسیتوما معمولاً از بخش مرکزی غده فوق‌کلیه منشأ می‌گیرد. این تومور ممکن است انتقال‌دهنده عصبی آدرِنالین (Adrenaline) و نورآدرِنالین (Noradrenaline) را بیش از حد ترشح کند و باعث افزایش فشار خون، سردرد، تعریق و تپش قلب شود.

بسیاری از فِئوکروموسیتوماها موضعی باقی می‌مانند، اما برخی به اندام‌های دیگر گسترش پیدا می‌کنند. 

نوروبلاستوما (Neuroblastoma)

نوروبلاستوما نوعی سرطان است که از سلول‌های عصبی نابالغ ایجاد می‌شود و بیشتر در کودکان خردسال دیده می‌شود.

این سرطان ممکن است در غده فوق‌کلیه یا بخش‌های دیگر دستگاه عصبی سمپاتیک تشکیل شود. رفتار بیماری به سن کودک، ویژگی‌های ژنتیکی تومور و میزان گسترش آن بستگی دارد.

آیا تمام تومورهای غده فوق کلیه سرطانی هستند؟

خیر. بسیاری از توده‌های فوق‌کلیه، مانند آدِنوم‌ها (Adenoma) و بعضی کیست‌ها، خوش‌خیم هستند. برخی از آن‌ها هورمون اضافی تولید نمی‌کنند و ممکن است اصلاً به جراحی نیاز نداشته باشند.

مراحل سرطان غدد فوق کلیوی چیست؟

مرحله‌بندی سرطان‌های فوق‌کلیه بسته به نوع تومور متفاوت است. در سرطان‌های کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)، فِئوکروموسیتوما و نوروبلاستوما، از معیارهای متفاوتی برای ارزیابی گسترش بیماری و تعیین خطر استفاده می‌شود.

۱. مراحل کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)

برای تعیین میزان پیشرفت کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)، از سیستم ENSAT استفاده می‌شود. در این سیستم، اندازۀ تومور، گسترش موضعی، درگیری غدد لنفاوی و وجود متاستاز بررسی می‌شوند.

• مرحلۀ اول (I): تومور حداکثر ۵ سانتی‌متر است و به غده فوق‌کلیه محدود مانده است.

• مرحلۀ دوم (II): تومور بزرگ‌تر از ۵ سانتی‌متر است، اما همچنان به غده محدود است.

• مرحلۀ سوم (III): سرطان به بافت‌ها یا اندام‌های مجاور گسترش یافته، غدد لنفاوی منطقه‌ای را درگیر کرده یا وارد وریدهای بزرگ شده است؛ بدون متاستاز دوردست.

• مرحلۀ چهارم (IV): سرطان به اندام‌های دوردست مانند کبد، ریه یا استخوان گسترش پیدا کرده است.

۲. مراحل تومور فئوکروموسیتوما 

برای فِئوکروموسیتوما از سیستم TNM کاربرد دارد و در این سیستم سه معیار بررسی می‌شوند: T (اندازه و میزان تهاجم تومور)، N (درگیری غدد لنفاوی منطقه‌ای) و M (وجود متاستاز دوردست).

• مرحلۀ اول (T1 N0 M0): تومور کوچک‌تر از ۵ سانتی‌متر است، به خارج از غده نفوذ نکرده و غدد لنفاوی یا اندام‌های دوردست را درگیر نکرده است.

• مرحلۀ دوم (T2 N0 M0): تومور حداقل ۵ سانتی‌متر است، اما به بافت‌های اطراف، غدد لنفاوی یا اندام‌های دوردست گسترش نیافته است.

• مرحلۀ سوم (T1–T2 N1 M0 یا T3 Any N M0): غدد لنفاوی منطقه‌ای درگیر شده‌اند یا تومور، صرف‌نظر از اندازه، به بافت‌های مجاور نفوذ کرده است؛ بدون متاستاز دوردست.

• مرحلۀ چهارم (Any T Any N M1): تومور، صرف‌نظر از اندازه یا وضعیت غدد لنفاوی، به اندام‌های دوردست متاستاز داده است.

قرارگرفتن تومور در مراحل اول یا دوم، به معنای اثبات خوش‌خیمی آن نیست؛ زیرا احتمال گسترش بیماری و خطر عود باید به‌صورت جداگانه ارزیابی شود.

۳. مراحل نوروبلاستوما

برای نوروبلاستوما از سیستم INRGSS استفاده می‌شود که براساس یافته‌های تصویربرداری پیش از درمان، بیماری را به چهار مرحلۀ L1، L2، M و MS تقسیم می‌کند. 

• مرحلۀ L1: تومور موضعی است و در تصویربرداری، عامل خطر مشخصی برای جراحی دیده نمی‌شود.

• مرحلۀ L2: تومور همچنان موضعی است، اما یک یا چند عامل خطر در تصویربرداری وجود دارد؛ مانند درگیری یا احاطۀ بعضی عروق مهم.

• مرحلۀ M: سرطان به نقاط دوردست بدن گسترش یافته است.

• مرحلۀ MS: الگوی خاصی از گسترش سرطان در کودکان کوچک‌تر از ۱۸ ماه که به پوست، کبد یا مغز استخوان محدود است و شرایط مشخصی دارد.

علاوه بر این مرحله‌بندی، پزشک با بررسی سن کودک، ویژگی‌های بافت‌شناسی و تغییرات ژنتیکی تومور بیمار را در گروه خطر پایین، متوسط یا بالا قرار می‌دهد. این گروه‌بندی در انتخاب روش درمان نقش مهمی دارد.

روش‌های درمان سرطان فوق کلیه کدام‌اند؟

روش درمان به نوع سرطان، مرحله، میزان گسترش و امکان برداشتن تومور بستگی دارد. بعضی بیماران تنها به جراحی نیاز دارند، اما در شرایط دیگر ترکیب چند درمان مطرح می‌شود.

جراحی برداشتن غده فوق کلیه یا آدرِنالِکتومی (Adrenalectomy)

در آدرِنالِکتومی، جراح غدۀ فوق‌کلیه درگیر را همراه با تومور خارج می‌کند. انجام این جراحی در انواع سرطان فوق‌کلیه اولویت متفاوتی دارد.

۱. نقش جراحی در درمان کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)

این روش در مراحل اول و دوم ACC موضعی و قابل برداشت، به‌عنوان درمان اصلی محسوب می‌شود. 

۲. جراحی سرطان فِئوکروموسیتوما

جراحی برای فئوکروموسیتومای موضعی نیز درمان اصلی است؛ البته پیش از عمل باید وضعیت هورمونی و فشار خون بیمار کنترل شود.

۳. جراحی سرطان نوروبلاستوما

در نوروبلاستوما، زمان جراحی به گروه خطر بستگی دارد. برخی تومورها مستقیماً جراحی می‌شوند، اما در بعضی بیماران ابتدا شیمی‌درمانی انجام می‌شود.

آیا در جراحی سرطان فوق‌کلیه، کلیه هم برداشته می‌شود؟

خیر. برداشتن کلیه به‌صورت روتین توصیه نمی‌شود. اگر سرطان به کلیه نفوذ نکرده باشد و بتوان تومور را به‌طور کامل با حفظ کلیه خارج کرد، معمولاً نیازی به برداشتن آن نیست.

هدف جراحی، خارج‌کردن کامل تومور همراه با بافت‌های لازم در اطراف آن، بدون آسیب به کپسول تومور است. در صورت نفوذ سرطان به اندام‌های مجاور، ممکن است برداشتن بافت درگیر نیز ضروری باشد.

جراحی باز یا لاپاراسکوپی؛ کدام روش مناسب‌تر است؟

در جراحی باز، پزشک از طریق برشی بزرگ‌تر به غده دسترسی پیدا می‌کند. در لاپاراسکوپی، عمل با چند برش کوچک و دوربین انجام می‌شود.

لاپاراسکوپی معمولاً با درد کمتر و بهبودی سریع‌تر همراه است؛ اما برای تمام سرطان‌های فوق‌کلیه مناسب نیست.

انتخاب روش جراحی باید براساس امکان برداشت کامل و ایمن تومور باشد، نه صرفاً کوچک‌بودن برش.

۱. کاربرد جراحی باز در درمان سرطان فوق کلیه

در ACC همراه با شواهد تهاجم به بافت‌های اطراف، جراحی باز روش استاندارد است. همچنین در بسیاری از تومورهای مشکوک به ACC، جراحی باز ترجیح داده می‌شود تا احتمال آسیب به کپسول و باقی‌ماندن بافت سرطانی کاهش یابد.

۲. کاربرد جراحی لاپاراسکوپی در درمان سرطان فوق کلیه

برای تومورهای کوچک‌تر از ۶ سانتی‌متر، بدون شواهد تهاجم موضعی، لاپاراسکوپی می‌تواند گزینۀ مناسبی باشد. برای این کار، درگیر نبودن غدد لنفاوی اهمیت بالایی دارد و عمل باید توسط جراح باتجربه انجام شود.

برای بسیاری از فئوکروموسیتوماهای موضعی و کوچک نیز لاپاراسکوپی پس از آماده‌سازی بیمار روش مناسبی است.

آیا مهارت و تجربه جراح در نتیجۀ جراحی تأثیر دارد؟

بله. تجربۀ جراح در انتخاب روش مناسب، برداشت کامل تومور و جلوگیری از آسیب به کپسول آن اهمیت دارد. 

به همین دلیل، راهنمای بالینی انجمن اروپایی غدد درون‌ریز برای مدیریت سرطان قشر غده فوق‌کلیه در بزرگسالان (ESE/ENSAT)، توصیه می‌کند جراحی سرطان قشر فوق‌کلیه (ACC) توسط جراحان باتجربه در جراحی آدرنال و سرطان انجام شود.

در مطالعه‌ای روی ۴۴۶۴ جراحی فوق‌کلیه، تاثیر تعداد جراحی سرطان قشر فوق‌کلیه (ACC)  بر نتیجه بررسی شد.  میزان عوارض در بیمارانی که جراح آن‌ها بیش از ۲۰ آدرنالکتومی در سال انجام می‌داد، ۶٫۶ درصد بود؛ درحالی‌که این میزان برای جراحان با کمتر از ۶ عمل سالانه ۱۰٫۱ درصد گزارش شد.

البته این یافته‌ها مربوط به انواع جراحی‌های فوق‌کلیه هستند و نمی‌توان اعداد آن‌ها را مستقیماً به جراحی ACC تعمیم داد. نتیجۀ جراحی سرطان به ویژگی‌های تومور، وسعت بیماری و توانایی جراح در برداشت کامل بافت سرطانی نیز بستگی دارد.

اگر تومور غده فوق کلیه را جراحی نکنیم چه اتفاقی می‌افتد؟

پاسخ به ماهیت تومور بستگی دارد. توده‌های خوش‌خیم و غیرفعال هورمونی، ممکن است نیازی به جراحی نداشته باشند.

اما در سرطان موضعی و قابل برداشت، تأخیر غیرضروری در درمان ممکن است فرصت برداشت کامل تومور را محدود کند. 

با رشد سرطان، احتمال نفوذ به بافت‌های مجاور یا گسترش بیماری نیز وجود دارد.

از طرف دیگر، در سرطان پیشرفته یا غیرقابل برداشت، جراحی همیشه انتخاب اول نیست و ممکن است درمان‌های دیگری مناسب‌تر باشند.

روش‌های درمان سرطان فوق کلیه بدون جراحی

درمان‌های غیرجراحی همیشه جایگزین عمل نیستند؛ بعضی از آن‌ها پیش یا پس از جراحی و برخی برای کنترل سرطان پیشرفته استفاده می‌شوند.

۱. درمان دارویی با میتوتان 

میتوتان دارویی است که بر سلول‌های قشر فوق‌کلیه اثر می‌گذارد و برای درمان ACC استفاده می‌شود.

این دارو عمدتاً در بیمارانی با خطر بالای عود پس از جراحی یا در سرطان پیشرفته و متاستاتیک مطرح می‌شود.

عوارض دارو می‌توانند شامل تهوع، سرگیجه، مشکلات عصبی و نارسایی هورمونی باشند. به همین دلیل، پایش سطح دارو و عملکرد هورمون‌ها اهمیت دارد.

۲. شیمی‌درمانی سرطان غدد فوق کلیوی

شیمی‌درمانی با استفاده از داروهای ضدسرطان به کنترل رشد سلول‌های سرطانی کمک می‌کند. کاربرد این روش در انواع سرطان فوق‌کلیه متفاوت است و به مرحله، میزان گسترش بیماری و ویژگی‌های تومور بستگی دارد.

عوارض شیمی‌درمانی بسته به نوع و مقدار دارو ممکن است شامل تهوع، خستگی، کاهش سلول‌های خونی و افزایش احتمال عفونت باشد.

۳. پرتودرمانی سرطان غدد فوق کلیوی

پرتودرمانی با استفاده از پرتوهای پرانرژی به سلول‌های سرطانی آسیب می‌رساند و بیشتر برای کاهش احتمال عود موضعی، کنترل رشد تومور یا تسکین علائم بیماری پیشرفته استفاده می‌شود.

عوارض پرتودرمانی به محل تابش، دوز و بافت‌های مجاور بستگی دارد و ممکن است شامل خستگی، تهوع یا آسیب به بافت‌های سالم باشد. در کودکان، خطر عوارض دیررس بر رشد بافت‌ها نیز باید هنگام برنامه‌ریزی درمان در نظر گرفته شود.

 کاربرد این روش در سه نوع سرطان فوق‌کلیه متفاوت است:

پرتودرمانی کارسینوم قشر فوق‌کلیه (ACC)

در مراحل اول و دوم، اگر تومور به‌طور کامل برداشته شده و حاشیۀ جراحی سالم باشد، پرتودرمانی روتین توصیه نمی‌شود.

اما در مرحلۀ سوم یا زمانی که سلول‌های سرطانی در حاشیۀ جراحی باقی مانده‌اند  یا وضعیت حاشیه نامشخص است ، ممکن است پرتودرمانی تکمیلی مطرح شود 

پرتودرمانی نوروبلاستوما 

پرتودرمانی عمدتاً در کودکان مبتلا به بیماری پرخطر، پس از مراحل اصلی شیمی‌درمانی و جراحی، برای کنترل سرطان در محل تومور اولیه استفاده می‌شود. 

پرتودرمانی فئوکروموسیتوما

پرتودرمانی خارجی بیشتر در تومورهای غیرقابل جراحی، عودکننده یا متاستاتیک کاربرد دارد. این روش می‌تواند رشد ضایعات را کنترل کند و علائمی مانند درد ناشی از متاستاز استخوان یا فشار بر نخاع را کاهش دهد.  

۴. سایر درمان‌های دارویی و هورمونی

بعضی تومورها باعث ترشح بیش از حد هورمون می‌شوند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است داروهایی برای کنترل فشار خون یا سایر پیامدهای هورمونی تجویز کند.

داروهای کنترل هورمون در ACC و فئوکروموسیتوما عمدتاً برای مدیریت اختلالات هورمونی استفاده می‌شوند؛ اما ایمونوتراپی نوروبلاستوما مستقیماً سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد.

چه آزمایش‌هایی قبل از درمان سرطان فوق کلیه انجام می‌شوند؟

پیش از انتخاب و اجرای روش درمان، وضعیت عمومی بیمار و خطرات احتمالی مداخله بررسی می‌شود. این ارزیابی‌ها با توجه به نوع توده و درمان پیشنهادی متفاوت هستند و ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• آزمایش‌های خون: بررسی شمارش سلول‌های خونی، عملکرد کلیه، الکترولیت‌ها به‌ویژه پتاسیم و وضعیت انعقاد خون.

• ارزیابی قلب و بیهوشی: بررسی فشار خون، نوار قلب و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی قلبی و ریوی.

• کنترل اختلالات هورمونی: تنظیم فشار خون و پتاسیم، آماده‌سازی دارویی در فِئوکروموسیتوما و برنامه‌ریزی برای تجویز دارو در بیماران در معرض نارسایی آدرنال پس از عمل.

• بیوپسی (نمونه‌بردرای): در شرایط محدود مثل هنگامی که بیمار سابقۀ سرطان دیگری دارد و تعیین منشأ توده می‌تواند انتخاب درمان را تغییر دهد.

عوارض و مراقبت‌های بعد از درمان سرطان فوق کلیه

درمان سرطان فوق کلیه، بسته به نوع روش درمان و میزان گسترش بیماری، ممکن است با عوارضی مانند درد، خستگی، تغییرات هورمونی و اختلال در عملکرد غدد فوق کلیه همراه باشد.

پس از درمان پیگیری منظم، بررسی سطح هورمون‌ها و انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های دوره‌ای برای ارزیابی روند بهبودی و تشخیص احتمال عود بیماری اهمیت دارد.  

عوارض احتمالی و کوتاه‌مدت جراحی سرطان فوق کلیه

آدِرنالِکتومی مانند سایر جراحی‌های شکمی ممکن است با خونریزی، عفونت، لخته خون یا آسیب به اندام‌های مجاور همراه باشد.

در بیمارانی که تومور آن‌ها کورتیزول زیادی تولید می‌کرده، ممکن است پس از جراحی غدۀ مقابل برای مدتی نتواند کورتیزول کافی تولید کند. 

مراقبت‌های بعد از جراحی

در روزهای ابتدایی، کنترل درد، مراقبت از زخم و بازگشت تدریجی به فعالیت اهمیت دارد. مدت بستری و نقاهت به روش جراحی و شرایط بیمار بستگی دارد.

در صورت اختلال هورمونی، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی و داروهای جایگزین تجویز کند.

تب، درد شدید یا روبه‌افزایش، خونریزی، تنگی نفس، ضعف شدید یا استفراغ مداوم پس از عمل از علائمی هستند که به ارزیابی سریع نیاز دارند.

احتمال عود سرطان فوق کلیه و پیگیری درمان

حتی پس از پاکسازی کامل تومور احتمال عود بیماری وجود دارد. مرحله سرطان، شاخص رشد سلولی در پاتولوژی و وضعیت حاشیۀ جراحی از عوامل مؤثر بر این خطر هستند

 به‌همین دلیل انجام پیگیری‌های دوره‌ای اهمیت بالایی در تشخیص به‌موقع عود دارد.  

علائم سرطان غدد فوق کلیوی چیست؟

علائم تومورهای فوق‌کلیه به اندازه، محل و فعالیت هورمونی آن‌ها بستگی دارد. برخی بیماران در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند.

علائم ناشی از رشد تومور

تومور بزرگ ممکن است باعث درد یا احساس فشار در شکم و پهلو، پری شکم یا گاهی لمس توده شود. این نشانه‌ها اختصاصی سرطان نیستند و در بیماری‌های دیگری نیز دیده می‌شوند.

علائم ناشی از اختلالات هورمونی

تولید بیش از حد هورمون‌ها ممکن است باعث افزایش فشار خون، تغییر وزن و ظاهر بدن، ضعف عضلانی، اختلالات قاعدگی یا رشد غیرعادی مو شود.

در فئوکروموسیتوما، حملات سردرد، تعریق، تپش قلب و فشار خون بالا از علائم مهم هستند.

وجود این نشانه‌ها به‌تنهایی سرطان را اثبات نمی‌کند.

علل و عوامل خطر سرطان غدد فوق کلیوی

علت دقیق بسیاری از موارد سرطان فوق‌کلیه مشخص نیست؛ اما برخی تغییرات ژنتیکی ممکن است در ایجاد یا رشد تومورها نقش داشته باشند. بااین‌حال، وجود عامل خطر ژنتیکی به معنای ابتلای حتمی به سرطان نیست.

تشخیص سرطان فوق کلیه

تشخیص سرطان فوق‌کلیه بر اساس مجموعه‌ای از یافته‌های بالینی، آزمایش‌های هورمونی و تصویربرداری انجام می‌شود. هدف این بررسی‌ها، شناسایی ماهیت توده، ارزیابی احتمال بدخیمی و تعیین میزان گسترش بیماری است.

تشخیص قطعی سرطان قشر آدرنال معمولاً با بررسی بافت تومور پس از جراحی و ارزیابی پاتولوژی انجام می‌شود.

آیا سرطان فوق کلیه به‌صورت اتفاقی تشخیص داده می‌شود؟

بله. گاهی سرطان فوق‌کلیه پس از کشف اتفاقی یک توده شناسایی می‌شود. ممکن است شما برای بررسی مشکل دیگری سونوگرافی، CT یا MRI انجام دهید و در تصویر، توده‌ای در غده فوق‌کلیه دیده شود.

به این وضعیت «کشف اتفاقی توده آدرنال» گفته می‌شود. البته مشاهده اتفاقی توده، به معنای تشخیص سرطان نیست. پزشک با بررسی ویژگی‌های تصویربرداری، احتمال بدخیمی را ارزیابی می‌کند.  

 تشخیص تومورهای آدرنال با تصویربرداری

روش‌های تصویربرداری از شیوه‌های بررسی توده و میزان گسترش آن هستند: 

• سی‌تی‌اسکن (CT): یکی از روش‌های اصلی بررسی توده‌های فوق‌کلیه است که برای ارزیابی اندازه، شکل، تراکم و ارتباط تومور با اندام‌های اطراف استفاده می‌شود.

• ام‌آر‌آی (MRI): برای بررسی دقیق‌تر توده‌های نامشخص و ارزیابی برخی ویژگی‌های اختصاصی آن‌ها کاربرد دارد.

• تصویربرداری تکمیلی و پت‌اسکن (PET): در صورت احتمال سرطان، ممکن است تصویربرداری از قفسۀ سینه، شکم و لگن یا پت‌اسکن برای بررسی میزان گسترش بیماری درخواست شود.

۲. آزمایش‌های خون، ادرار و هورمونی

برخی تومورهای آدرنال هورمون اضافی تولید می‌کنند. آزمایش‌های زیر ممکن است براساس شرایط بیمار درخواست شوند:

• کورتیزول: بررسی ترشح غیرطبیعی هورمون، افزایش آن ممکن است با سندرم کوشینگ همراه باشد.

• آلدوستِرون (Aldosterone) و رِنین (Renin): برای بررسی افزایش تولید آلدوسترون یا بیماری کان، به‌ویژه در بیماران دارای فشار خون بالا یا کاهش پتاسیم.

• مِتانِفرین‌ها (Metanephrines): اندازه‌گیری در خون یا ادرار برای بررسی فئوکروموسیتوما در موارد لازم.

• هورمون‌های جنسی و پیش‌سازهای آن‌ها: در توده‌های مشکوک به ACC.

همۀ بیماران به آزمایش‌های یکسان نیاز ندارند و انتخاب آن‌ها باید براساس علائم و تصویربرداری انجام شود

آیا برای تشخیص سرطان فوق کلیه بیوپسی لازم است؟ 

خیر. بیوپسی یا نمونه‌برداری سوزنی روش معمول تشخیص توده‌های آدرنال نیست؛ به‌ویژه زمانی که احتمال ACC وجود دارد و امکان جراحی مطرح است. 

پیش از بیوپسی، باید احتمال فِئوکروموسیتوما بررسی و در صورت لزوم رد شود؛ زیرا دست‌کاری چنین توموری ممکن است باعث افزایش خطرناک فشار خون شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر در CT یا MRI توده‌ای با ویژگی‌های مشکوک در غده فوق‌کلیه دیده شده، اندازۀ آن افزایش یافته یا آزمایش‌ها ترشح غیرطبیعی هورمون‌ها را نشان می‌دهند، بررسی تخصصی اهمیت دارد.

همچنین در صورت مطرح‌شدن احتمال سرطان، بهتر است ارزیابی و تصمیم‌گیری درمانی بدون تأخیر غیرضروری انجام شود.

افزایش بسیار شدید فشار خون همراه با درد قفسۀ سینه، سردرد شدید، تنگی نفس یا اختلال هوشیاری، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس بیمارستان است.

جمع‌بندی

درمان سرطان فوق کلیه به نوع تومور، مرحلۀ بیماری و امکان برداشت کامل آن بستگی دارد. در ACC موضعی و قابل جراحی، برداشت تومور مهم‌ترین روش درمان است.

البته در بیماری پیشرفته ممکن است دارودرمانی، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز استفاده شوند. درمان فئوکروموسیتوما و نوروبلاستوما نیز براساس ویژگی‌های اختصاصی آن‌ها متفاوت است.

از سوی دیگر، مشاهده توده در غده فوق‌کلیه الزاماً به معنای سرطان یا نیاز به جراحی نیست. بررسی ویژگی‌های تصویربرداری، عملکرد هورمونی و در صورت لزوم ارزیابی توسط تیم تخصصی، به انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.

پیگیری منظم پس از درمان نیز اهمیت دارد؛ زیرا امکان عود بیماری یا بروز اختلالات هورمونی در برخی بیماران وجود دارد.